THE LIBRARY

THE INSTITUTE OF MEDIAEVAL STUDIES

TORONTO

PRESENTED BY

St. Dunstanls Gqllege

Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of Toronto

http://www.archive.org/details/p1operaomnia04bell

ROBERTI URDIMLIS BELLARMINI

OPERA OMNIA

TOMUS QUARTUS

DISPUTATIONUM

ROBEBTI BELLABMM

POLITIAM & $* i

S. K. E. CARDMAIIS

DE GONTROVERSIIS

CIIRISTIAME FIDEI

ADVERSUS IIUJUS TEMPORIS 1IAERETICOS

TOMUS QUARTDS

%/V\A/»rt/WW

V. ditio prima ncapolitana iuxla Venclam anni mdcgxxi.

EMINENTISS. CAIIDINALI

aa8^© aa&aa© a^®aa&

ARCHYEPISCOPO NEAPOUTANO

MCATA

<O^A0O

NEAPOLI

APUD JOSEPHUM GIULIANO

EDITOREN

185 8

N / 8T. MIOHAEL'3 \ «** \ V OOLLEQE

f OV 9

*Of

14^03

STABILIMENTO TIPOGRAFICO Salila INagnocavallo n 66, p.p-

PRAEFATIO

Nonmefugit,opiime lector,nonpaucos esse, Galliarum melropoiis Luielia libenier agnoscil

qui mirentur, cur edilio hujus quarii lomi tam et praedical.

longo tempore dilata fuerit. Sed ii mirari desi- Ego vero cum ilinerum laboribus , bellorum-

nent, si caussas, quae omnino verae et multis que periculis esscm aliquando liberalus, retuli

nolae sunt, hujus dilationis alienderint. Nam me ad opus jampridem inslilulum: sed non ila

et opuscula quaedam ob varias occasiones pristinas occupaliones effugere polui, quin mihi

nonsinemagno labore confieere hoe ipso lem- rursus annusalius quasidemanibuselaberetur.

pore me oportuit: et adversa vaieludine non se- Itaque hyeme superiore, ut omnino ab occupa-

mel tenlatus studia remiiiere, vel eliam penitus tionibus caeteris me subducerem, secessi in Tu-

inlermitlere aliquando coactus sum. JVec defue- sculanum, aique in ea soliludinc paucis mensi-

runt in Urbe occupaliones plurimae ium publi. bus tandcm pcrfeci, quod alioqui multis annis

cae, lum privatae, quae saepe mcnses,interdum perficerc non poiueram. Quarlus igitur hic to-

annos huic a me inslituto operi eripuerunt. mus, quo tolum opus concludilur ct absolvitur ,

Accessit postremo galiicana peregrinalio, non ante quadriennium inchoaius,nunc demum Deo

minusdiuiurna,quampericulosa, siquidem in juvanteprodil in lucem.

eorum numerum, qui Sixli V. jussu legalum a- Quamvis autem conlrovei*sias omnes temporis

poslolicum comitabantur, adscitus, annum inie- nostri complecli,certaque melhodo in unum qua-

grum et eo ampiius, partim in variis itineribus si corpus conferre voluerim: lamen controver-

conftciendis, partim in toierandis obsidionis pa- siam de Indulgenliis, quae caeteris omnibus oc-

risiensis incommodis ita consumpsi, ut in tanlo casioncm dedit, video nondum csse iractatam.

armorum slrepilu vix aliquid commentatio- Nam cum in libris de Poenitentia ea disputaUo

ni, aut scriplionis operae ei laboris impende- locum habere debuisset; et ego rebus aiiis impe-

rim. dilus ante nundinas autumnales manum illi

Et quoniam in menlionem hujus iegationis in- exlremam imponere non poluisscm; malui sine

cidimus, el ego insignium virlulum Henrici Ca- hac disputalione iomum illum tertium iunc

jetani cardinaiis et legati speclator ct testis fui, emittere, quam cum typographi dispendio pro-

injuriam posterilali faeere me arbitrarer , nisi pter unius libri additionem, vernales nundinas

hoc loco testatum relinquerem, legatum Cajela- expeclare.

num primariae nobililalis virum ea pieiatis, sa- Cacterum si Deus vitam mihi paulo longiorem

pientiae, fortiludinis, iiberalilalis, comUatis,do- donare dignabilur, et aliquid otii naclus fuero:

ctrinae etiam et ingenii laude tolo legaiiom^ in alia toiius opcris edilione non solum tibrum

tempore floruisse, ut una essel omnium vox,ad de Indulgentiis, sed eliam alia quaedam , qua

ea negolia lot pcricuiis obnoxia, tolque difficul- a nonnullis destderari vidcntur,adjungam.Inlc-

tatibus implicata, nuiium ab apostolica sede rimhismeislaboribus,quales quales sunt,unius

mitli potuisse homincm aptiorem. Ejus cerle in- divinae gloriae et ulililalis tuae caussasusceplis,

credibili animi magniludini, in summa rerum pie leclor, uicre, meque apud Deum precibus

omnium despcralione , salutem suam debere sc tuisjuva.

IteuARHiJfi Vol. IV. 2

OMTIO

IN SCHOLIS HABITA

Annum jam dccimum cum Lutbcranis in hac palaestra depugno. Nec mihi tamen unquam venit in mentem, ut antequam novum certamen ingre- diar, quale tandem sit anima-I, Lulheranus, aperi- am, cum praeserlim apud cos agatur, quorum non pauci fortasse nuraquam ejusmodi monstra vide- runt. Sed hoc anno rei, de qua agitur, magnitudo admonuit, ut quoniam concertalio gravissima, non cum uno, vel aliero grege Lutheranorum, sed cum omnibus omnino, quamvis inter se non minus, quam a nohis dissidentibus, futura est,non anle in hanc arenam pugnalurus ingrediar, quam breviter exposuero, quid sit quod vulgo dicilur Lulhe- runus.

Ac ut nemo dubitet, oralioni meae Qdem habcre,

nihil ipse fingam, nihil adferara meum, sed eum

virum auctorem ac lestem producam, cujus vel so-

lum nomen ad Odem faciendam sufiiciat. Is crit

aposlolus et evangelista Joannes, qui in illa sua

divinissima Apocalypsi , posteaquam de prioribus

saeculis multa longe prospiciendo perscripserat,

ubi ad hoc sa'eculum venit, Lulherum per slellam

de coelo cadentera;Lutheranam doctrinam pcr fu-

mum de tarlaro ascedcntem; ipsos autem Luthe-

ranos per exercitum innumerabilium, atque hor-

ribilium locuslarum, ila suis coloribus, ita ad vi-

vum, ita loculenter expressit, ut nihil dici potuissc

videalur opertius. Quaraohrem si quae Joannes

de stella, de fumo el de Iocustis in Apooalypsi

scripsit, paulo diligentius pro tcmporis brcvitatc

exposuerimus, nemo erit, qui non intelligat, quod

genus bestiarura sit, cum quo, Deo benc juvanlc,

pugnarc aggredimur.

Igilur dc stella,quac primo loco inspicicnda est, ita loquitur nonura caput Apocalypseos: Et quin- tus angelus tuba cecinit, et vidi stellam de coelo cecidisse in terram, et data est ei clavis puiei abyssi. Et aperuit puteum abyssi. Septem an- gelos Joanncs inducil, qui toti orbi tcrrarum sep- tem ingenles calamilates scplem lubarum clangore pracnunciant. De prirnis quatuor cum adversariis convenimus. qualuor principalcs hacreses, quae catholicam Ecclcsiam suis tcmporibus afllixcrunl, tubis illis mypticis indicari. Dc Sexta ct seplima tuba nulla duhilatio esse potest. Salis cnira apcrlo

sexta tuba postremam, camque gravissiraam Anti- chrisli persequutionera.Septima vero mundi totius tura, et (ut Scriptura loquitur) consummationem significant.

De valicinio quintae tubac nonnulla controversia cst, dum illud in nos quadrare Lutherani olamant, Non in illos aptissimc convenire non solum dici- raus, etiam aperlissime comprobamus, Illi enim vaticinium quintae tubae in catholicos rctorquere nullo modo qucunt, nisi quinlam ac sextam tubam ila confundant, utunam cffieiant ex duabus, ct sa- crum ac mysticum tuharum numerum penitus de- struant. Nequc enim catholicae nostrae Ecclesiae ullam cerlam haercseos notam inurunt, sed cam in Antichristi rcgnum degcnerasse,degeneres ipsi, et vere adulterini filii mentiunlur. Regnum autem ettempore Autichristi ad sextam tubam, non ad quintam pertincrc, et res ipsa loquilur, ct inler- pretes ejus loci summa consensione lestanlur.

Mullo igitur verius ac probabilius est, ut qua- tuor primis tubis qualuor principales haereses dcsignanlur,quae Anlichristi persequutionem pro- xime praecurrat, eique viam patefaciat, atque ster- nat: quam haeresira Lulheranam essc, non ego solus, vel primus, sed plurimi ante me ex con- jecluris non levibus docuerunt. Sed quidquid sit de proprio ac germano sonsu verhorum Joannis, neque enim audeo dc valicinio obscurissimo quid- quam temere pronunciare. Illud afilrmo, quae Jo- annes hoc loco de stella, de fumo, de locustis lo- quitur, in Lulherum et Luthcranos mirifice con- vcnire.

Quid enim aliud(ul a stella cadenle exordiar) vo- bis esse videtur, stellam dc coelo cadere, nisi ho- minem coelesti vitae addictum a terra longissimo intcrvallo remotum , sacri coelibalus ac mona- slicae professicnis splcndore et puritate mican- tcm, subito ad lerrcnas dclic:as , atque ad ne- gotia hujus mundi delahi; mortaii conjugio impli- cari,in carne clsanguine volutari?Luthcrumautera, quis landem ignorat, cum aliquando monasticam vitam, perfectam, paupercm, conlinentcm, coe- leslem plane ac divinam in clarissimo quodam ordine profilcrclur.rcpcnlino atquc horrihili casu ex saccrdotc laicura, cx paupere divilcm, cx con-

70

ORATIO

linente maritum, cx monacho polilicum factum? Monaslcriumin palatium, pannosam veslem in se- ricam, viclum sobrium ac lenuem in opiparas coc- nns ct prandia commutasse? Denique qui propter Clirislum uxorem, liberos. agros, nummosque con- tempseral: ilerum propter uxorem el liberos, pro- pter agros et nummos Christum reliquisse?

Quia vero Lulherus praccipuum studium suum in apostolica sede oppugnanda posilurus erat, se- que Christi vicario anlagonistam singularem pro- fessurus.pulchre Joannes dicit slellae de coelo ca- denli clavem abyssi datam. Ita nimirum oporte- bal, ul sicut Chrislus apostolo Pelro, ejusquesuc- cessoribus claves regni celorum atlribuit, ila eliam Satanas cum Aposlolo suo primario clavem obys- si communicaret; el sicul Pelrus coelesliclave di- vina oracula refcrabat, ac populis sibi credilis do- ctrinam salularcm de coelo adferebat: sic Lulherus abyssi clave infernalem puleum aderiret, ac telros inde orrores, antiquarum baeresum colluviem, dogmale perniciosa, tartareaque deduceret.

Alque hoc est, quod sequilur in Apocnlypsi: Et aperuit pateum abijssi; ct ascendit fumus for- nacis magnae, ct obscuratus est sol, et aer de fumo pului. Fumum islum, qui Lulheri casum conscquulus cst.plane est caccus et slupidus, qui non scnlil. Anlequam enim stella isla laberelur e coelo, tolus fenne occidens, vel potius lalina Ec- clesia univcrsa , uno Boiimiae angulo excepto, ejusdem lidei ct religionis eral, et quocumque aliquis iret. fralres suos conlinuo agnoscehat. Si- quidem omnes versabanlur in luminc. Una erat omnium iides, eadem pracdicatio, iidem rilus sa- cramentorum, eadem jcjuniorum, festorumque ob- servalio: non eral altareconlra allare, nec domus conlra domurn, sed ubique ad unum atque idem sacrificium a sacerdolum principe colligebamur, atque in unum ovile ab uno pastore congregaba- mur; etad ubera cjusdem malris cathohcae Eccle- siae nulriebamur. At posleaquam stellae hujus fulgor in tenebras esl plangenda conversione mu- talus, et abyssi clave puteum tenebrarum ape- ruit: hntus est fumus haercsura , schismalum , seclarum exorlus, ul jam nec in eadcm provincia, nec in cadem civilale, vel domo, unus alium in- ternoscat. En quanlo miraculo separavit Deus Is- raiilcm ab Aegyptiis. I\'os cnim, ad quos, Dei be- neficio, fumus ille larlareus non pervenit, non so- Jum in llalia, Ilispania, Gallia, sed in ipsa eliam Germania et Critannia, et in ullimus orbis lerrae parlibus fratres noslros videmus; cum Aegyplii Bcreales, quorum terram opcruere lenebrae Ae- gypliis densiores, ct quorum populos caligo feralis involvit; in eadem (ut dixi) domo inler se non agnoscant.

Obscuravit quoque his fumus (ut in Apocalypsi dicilur) solem el aerem. Nam per solem, Christum nccipiendnm esse, qui de se ipse dicit, Ego sum lux mundi; per aerem,scripluras, pcr quas in hu- jus vitae laboribus quodammudo respiramus, el noslrl etadversarii, hoc est, et calholici el haere- tici libcnler admitlunt. Et Chrislum quidem, quam vehemenler fumus isle teterrimus obscuraverit, testis cst Transylvania el finilimae rcgiones, ubi

a novis Ebionitis, Samosatenis et Arrianis, qui o- mnes e Lntheri gymnasio prodierant. Chrisli divi- nilas palam, ac sine ullis ambagibus abnegatur. Testis Moravia, Hollandia, et ncscio quot aliae na- tiones, ubi Anabaptistae, qui et ipsi Luthero, si non parcnle, cerle avo et majore glorianlur, Chri- sto veram carnem, atque animam suis erroribus adimunl.Teslis eliam ipsa Germania, ubi qui veri ac rigidi Lutherani dici volunl, per novum nescio quod figraentum ubiquilatis humanam Chrisli na- turara cum divina confundunt.

Non defuerunt olim liaerelici veleres, qui Chri- slum jusliliae solem variis errorum nebulis obscu- rare tentarunl: sed nulli unquam liberius, nulli irapudenlius, nulli horribilius, quam ii, quos mun- do Lulheri schola produxit. Quis enim in antiquis liaerelicis legit, Chrislum non modo non esse De- um, sed neque adorandum aut invocandum; eun- dem eliara de salule desperasse alque esse dam- natum. Ut omiltam cerberos tricipites et tricorpo- res geriones; Deum ficlilium, imaginarium, phan- lasticum, aliaquaoid genus nomina blasphemiae, quae piissimi scilicet isli theologi usurpant, cum sacrosanclae Trinilalis arcana cxplicare, vel polius temerare nitunlur. Horror est audire vel legere quanla temerilale hoc tempore de Chrisli myste- riis disputelur;ut jam dubilari non possit, quin isli sibi non levibus nebulis, sed fumo lelerrimo, atque tractabili Christum solem obduxerint.

Porro scripluras, quae (ul dixi) per aerem signi- ficanlur, incredibile diclu est, quam densis tene- bris hic fumus involverit. Tot enim jam extant in- lerprelationes conlrariac,lot commenlaria inler se pugnanlia, lot lites et conlentiones de inlelligen- lia vcrbi Dei, ut ea quae olim clarissima omnibus crant,nunc obscurissima,ac veluti aenigmala quae- dam esse videanlur.

Joannis evangelium quis nescit adversus Che- rintum ctEbionem praecipue scriptum fuisse, qui Chrislum sempilernum ac Deum csse negabanl? El quid illis verbis clarius pro Christi divinilate atque aeternilale dici potesl:/?i principio erat ver- bum, et verbum eral apud Deum, ct Deus erat, verbum? Et tamen hodie Transylvani locura islum ita suis commentariis perverlerunt ac depravarunt, ut ex islo ipso loco argumentura ducant, quo pro- bent Christum neque esse Deum, neque ante Ma- trem Yirginem exlilisse.

Quid in re sacraraenlaria? Dici ne potest aliquid planius illis vcrbis: IToc esl corpus meum? At hoc lempore pauca ista verba tam alte in cimmerias le- nebras demersa a Lulheranis et Zwinglianis sunt, ut nuper quidam ducenlas collegerit horum ver- borum vel aperlas depravalicnes, vel inter se dis- sidenles interprelaliones.Exemplageneris ejusdem prope innumerabilia possem adferre; nisi me lo- cuslae jamdudum ad se inspiciendas invitarent.

De fumo igilur pulei prodiisse Joannes vidit agmina quacdam admirabilium et furenlium lo- cuslarum , quae paulo post eliam equorum et scorpionum el leonum el curruum volilantium et hominum armalorum speciera praeseferrent. Pri- nium locusla sordidum, atque ul ita dicam, ven- trosum csl animal. lolum siquidem ejus corpus

ORATIO

nihil fere est, nisi vcnler. Quocirca ncc incedere, necvolare recte polest, sed saltitando erigit se in sublime quasivolatura, ct moxnimio venlris pon- dere ad terram depressa turpiter cadit. Tales o- mnino sunt haeretici Lulherani, homines venlri addicti, hostes jejuniorum,continenliae inimici; ct ea de caussa nec possunt recle vivcndo per viam mandatorumincidere; neque pennis comlempla- lionis, se se ad rcs coelestes ac divinas induendas erigere. Kiluntur quidem interdum sese altollere, ct mores emendare,sed more lucustarum conlinuo iterum cadunt ac deprimunlur ad terram.

Testis esse potest Saxonica visilatio. Nam cum Lutherus animadverteret aliquando ob evangeli- cam libertalem a se tot annis praedicatam,omnes- queleges ecclesiaslicas abrogalas, et ipsum de- crelum publice in foro exuslum, populos Germa- niae jam sine ullo fraeno in vilia ruere; quandam inslituit visitationem, atque admonuit verbi mini- stros, ut praedicarent poenitenliam, limorem Dei, obedientiam, opera bona. Sed sallus fuit locuslae, nam nec ipse mores emendavit suos, nec populi pastorum admonitionibus paruerunt. Nec sane im- merilo. Quorsum enim bonis operibus sludeant, quibus sufficit una fides?

Pari ralione conanlur plcrique eorum per con- templalionem volare,el scribunt jam passim libros de tribus personis, de duabus naturis, de vera Chrisli divinitale,deque aliis suramis Ddei noslrae mysteriis,sed interim ita cadunt, ut non libias lan- tum,sed eliam caput ad lerram allidant. Rari enim admodum sunt apud Lutheranos, qui in libris de Christo edilis vel Ebionem vel Arrium vel Neslo- riura vel Eulychetem non sapiant.

Ilabent deinde locuslae illud etiam proprium, quod cum rege careant, tamen lurmalira incedunt. Sic enim legimus in Proverbiis Salomonis: Regem locusta non habet, et egreditur universa per lur- mas suas. Sic eliam regem Lulherani non habent ullum .Nullura enim esse volunt, qui loli Ecclesiae cura poleslate praesil; neque aliud magis in ca- tholicis reprehendunt,quam quod uni omnes obe- diant, quodque unum agnoscant Christi in terris vicariura, Pelri apostoli successorem, Ecclesiae universae palrem et pastorem. Sed licet rege ca- reant novae islae locustae, brevi lamen ila propa- galae, atque auctaesunt, ut turmalim ingenli ag- mineprogrediantur. Quod quidem nonnulli non mediocriter admirantur.Qui fieri potest (inquiunl) ut doclrina isla nova non sit a Deo, ct tarnen tot populos, lot provincias, tot regna tam brevi lem- pore occupaveril? Sed si ita liceat philosophari, magis adhuc mirabimur,cur Mahumeli Alcoranum in magna parte orbis terrae tam facile obli- nuerit.

Sed nulla esl, milii credile, caussa admirationis, cura et Alcoranum Mahumeti et evangclium Luthe- rf , carni ac sensibus commodissime accidant. Chrisli cvangelium, quod rcs difiicillimas ad crc- dendura,ellaboriosissimas ad opcrandum imperat, quodque aarni et sanguini penitus adversalur , piscalorum opera lam felici progressu in loto orbe terrarum brcvissimo tempore disseininatum, re- ceplumque fuissc. Vcrc ost admirandum, certissi-

muraque divinac polenliac argumentum. Al Mahu- meti, Lutherique doctrinam nihil est mirum et fa- cile, ct in mullis locum repcrissc, multa enim ea- que difficillima fidei nostrae mysleria suslulit, et siraul fraena libidinibus laxavit, et oranibus sce- lcslis hominibus adilum patefecit.

Aspicitc enim qui sint qui ad Lutheranos ple- rumque deficiunl: Gulae addicli ad eos accurrunl; quod non sint apud eos stata jejunia: incontinen- les; quod apud eos eliam monachis et monialibus malrimonia concedantur : desertores monaslerio- rura ; quod orania apud eos vola laxenlur, o- mnia clauslra referenlur , conlinenlia cum con- jugio, cum diviliis pauperlas, obedienlia cum li- centia commulelur: Homines avari ct ambitiosi, quod eis Lulherani non solum opes Ecclcsiae, sed etiara personas,et ipsam fidem ac religionem inau- dita adulatione subjicianhllemque oliosi quod Lu- theri religio sola fide contenta, opera non requi- rat. Denique improbi el scelerali omnes, quod nec peccata sacerdotibus confiteri, nec ulli hominum vitae suae ralionem reddere teneantur.

Et miramur adhuc si crescat numerus locusla- rum. Homines enim ita comparali a natura sunt,ut id facile el libenler credant, quod cupiunt, quod placet,quod delcctat. Non cstdifficile voluptuariis et carnalibus hominibus persuadere, sacerdoles et monachos conjugio alligari oportere, conlincnliam esse rcm supra vires, jejunia supervacanea, delc- clum ciborum supersliliosura.Non est difficile apud avaros excusare usuras,apud ainbiliosos simoniam, apud lascivos fornicalionem.

Legite evangelium: Audiebanl (inquit s. Lucas) omnia haec pharisaei, qui erant avari et deri- debant eum. Non credebanl pharisaei disserenli Domino ac dicenli : Non poleslis Deo servire et IUammonae. Quare? quia erant avari,neque a Mam- mona avelli se patiebanlur. El alio loco ad ambi- liosos Dominus: Quomodo, inquit, vos poleslis, credere, quigloriam ab invicem accipilis el glo- riam, quae a solo Deo csl,non quaerilis? Non mi- ror, inquit, vos non credere, rairarer si crederelis, quando superbia alquc ambilio ita oculos vestros excaecavit, ut humilem Christum et gloriae con- lemptorcm agnoscere non possitis. Accepissent sa- ne pharisaei libenlcr Chrislum, si non crucem, non cgeslalem, non humililatem praedicasset, sed primos accubilus in coenis, primas cathedras in synagogis, salulaliones in foro, denique magnas opes, et clarissimos honorcs hic in terris suis se- ctatoribus atlulissct.

Quae cum ila sint, nihil, nihil est cur quisquam mirelur,si tam multi,et tam facile Mahumelo earnis liberlalcm pracdicanlibus manus dcdcrunl. Erant enim utroque tempore, ut ex historicis cognosci potesl, mores hominum Chrislianoruin raagna ex parle corruplissimi, sacraraenla, religiones,"disci- plina ecclesiaslica conleranebanlur, conculcaban- tur, jacebanl: florebant vero ac vigebant, vel po- lius dominabanlur ac rcgnabant omnia gcncra vi- tiorum, ul jam homincs sic affccli sanam doclri- nam non suslincrenl,scd quacrenlcs sihi magistros pruricntes auribus. Non fiebanl hacrelici, quod ncmo esset, qui hacrescs pracdicarel. Sed jam c-

!0

ORATIO

rant ipsi ad haeresim suscipiendara praeparati. Li- gna erant arida, atque ad flammam concipiendam idonea. Expectabatur solum qui ignem excilaret, atque subjiceret. Non defuit Satanas muneri suo, ac per Mahumetum in oriente,per Lutherum in oc- cidenle lanlum incendium excitavit, quanlum mul- tis annis, et raagno labore restingui non poterit. Habemus igitur, cur locustae tam subito propa» genlur, ut per turmas plenis agminibus gradian» tur. Fideamus nunc, si placet,quibus verbis a Spl- ritu describantur.

Ait igilur b. Joannes, vidisse se fn locuslis fa» ciemhumanam, capillos muliebres,caudam scor- pionum, dentes leonum, caput corona quasi au- rea insigne, pectus lorica ferrea communitum: Alque addit, Fuisse eas quasi equos paratos ad praelium,et sonitum alarum ipsarum,quasi cur- rus equorum properantium ad certamen; et ha- buisse regem supra se angelum abyssi, qui dicU tur hebraice Abaddon, graece Apollyon, laline Exterminalor. Percurramus breviter singula.

Facies humana, blanda, muliebris, designat initium haereticae praedicalionis.Nihil enim se do- cturos affirmant, nisi simplicem verilatem ac pu- rissimum Dei verbum; nolle so aliquid immulare, vel innovare, sed repurgare tantum nescio quos abusum, ac breviler doclrinam fidei et religionem christianam ad purissiraos fontes evangelii revoca- re. Ita nimirum simpliciores alliciunt, sibique au- dienliam parant.

Caula scorpionis significat exilum lethiferum ac venenatum. Nam posleaquara Dei verbum Lu- Iheranus minisler proposuit, continuo iliud per- versa interprelalione depravat , atque ad varios detorquet errores; et eo modo quasi relorta cauda aculeum infigens in audienlium mentes lethiferum virus infundft, Scriplum est, inquit, Bibile ex hoc omnes, perperam igitur, et conlra evangelium faciunt, qui calicem Domini non omnibus prae- bent. Agnosco Dei verbum ac veneror: Bibite ex hoc omhes. At bone vir, quo tandem verbo Dei probabis, vocabulum (omnes) ad omnes omnino homines, et non ad omnes certi alicujus generis pertinere? Alioqui si isla videtur,demus etiam Tur- cis,Judaeis, Ethnicis, infantibus, morionibus sa- crum calicera. Nam et isli inter homines numeran- tur. Scriplum est, inquit, Honorabile connubium in omnibus. Ergo in Aposlolumpeccant,quicon- nubium in laicis venerantur, in sacerdolibus et monachis reprehendunt. Sed si ita est, et in o- mnibus hominibus connubium honorare oportet, honoremusconnubium parentis cum filia, fratris cum sorore,avi cum neple. Quid quod connubium dixit Aposlolus, non sacrilegium? Conjugia vero post solemnia vota, non connubia, sed sacrilegia a sanctis Patribus nominanlur.

Sed pergamus ad caelera. Dentes leonum de- tractiones sunt, quibus assidue et literis etsermo- nibus Lutherani famam lacerant monachorura, sa- cerdolum, ponlificum, ipsorum etiam sanctorum, qui cum Deo feliciter regnant. Et sane detraclio- nibus ila deleclanlur Lulherani, ut eis nutriri, su- stcntari ac vivere videantur. Et tam mulla dicunt et scribunt, quae nec sunt, nec fuerunt, fortasse

etiam numquam erunt, ul videanlur omnem peni- tus sensum pudoris, alque omnem conscientiam exuisse. Certe si ex eorum disputalionibus et con- cionibus, ex commentariis et libris detracticjnes detraherentur: sic ab eis tola substantia et succus omnis abscederet, ut ingenlia illa volumina, qui- bus bibliothecas nunc repleot, in pauca folia con- trahi possent.

Corona in capile locustarum superbia atque ar- rogantia est, qua se se Lutherani super omnes ef« ferunt. Extat liber Lutheri ad ducem Georgium; in eo sic ail: A tempore apostolorum nullus do- ctor aut scriptor, nullus theologus aut juriscon- sultus lam insigniler, et clare conscierilias sae- cularium slatuum confirmavit, instruxit et con- solalus est, sicut ego feci. Per singularem Dei graliam hoc certo scio, quoniam neque Augusti- nus, neque Ambrosium, qui tamen in hac re op- limi sunl, mihi in hoc aequales sunt. Et rursus in sermone de eversione Hierusalem: Tam copiose, inquit, praedicatum est a nobis evangelium, ut ne apostolorum quidem tempore tam clarum /we- rit. Quid quod in libro conlra bullam Leonis X. summi ponlificis, audet homo privatus pontificem maximum, cum universa, quae illi paret, Ecclesia excomraunicare? Quis unquam legit vel audiyit, e- piscopura a presbylero, ne dicam summum ponti- ficera a monacho excommunicari potuisse? Exhor- ruit quondam chalcedonense concilium Dioscori audaciam, qui concilio ephesino secundo praesi- dens, Leonem primum ponlificem excommunicare praesumpserat. At quae coraparatio esse potest in- ter Dioscorum palriarcham secundae sedis gene- rali concilio praesidentem; et Lutherum privatum monachum in suo cubiculo delirantem? quid quod non modo Lulherus et Calvinus nihili faciunt mille Cyprianos, et raille Augustinos, sed eliam quivis eorum minister pro asinis et slipilibus ducit omnes calholicos?

Erant autem coronae illae quasi aweae,idest, aureae videbantur, sed non erant: simulant enim se Dei Zelo ad ea, quae dicunt incilari,cum tamen nihil minus, quam Zelum Dei noverint. Vel ideo coronae dicuntur quasi aureae,quia magnis se no- minibus ornant, cura se prophetas, evangelistis, Helias tertios, repurgatores doclrinae, instaurato- res fidei ac religionis , appellanl: caeterum solo fulgore ac sonituinsignium vocabulorum, cum in re nihil subsit, inaniter gloriantur.

Pectus lorica ferrea armatum obstinalionem designat. Lulherani siquidem, sed magis adhuc Calvinislae, et maxime omnium Anabaptistae ila a- nimum obdurant atque obfirmant, ita pectus ob- slinatione et pertinacia muniunl,ut quamvis aper- tissime convincantur, malint tamen millies mori, quam ab errore recedere.

Jam vero similitudo equorum.qui parati vide- bantur ad bellum, signum est audaciae ac teme- ritatis. Si quis Lulherum audiat,putabit omnino se Golialh Philistaeura.vel Thrasonem quempiam au- dire: Adeste (inquit in assertione art. 25.) advsle adhuc omnes Papislae in unum; conflaie studia veslra omnia in unurn, si forle possitis hoc vin- culum dissolvere. Et ibidera: Banc raliunculam,

OR.VTIO

U

inquit, ncque solvunl, neque solvent unquam o- mnes Papistae in unum chaos conpusi.Sed quam temere gloriosus niiles ista effulierit, episcopus Roffensis beaiissimus marlyr oslendit, qui vincula illa Luthcri judicio indissolubilia, lamquam fila a- rancarum momento dissolvit.

Porro volantcs currus miram indicant velocila- tem,qua Dova ista secta instar pestiferae tabissese per varias rcgiones effudit. Nam non contenta oc- ciduis, ct nquilonaribus regnis, ad orientem quo- que et meridiem, ad Graecos, ad Indos, ad ipsum novum orbem navigare ausa est; quamquam et a Graecis cum ignominia repulsa fuit, et apud Indos non permisit Dominus, ul vestigium figere posset. Keque euim tam horribile flagellum innocens illa ac tenera Christi Ecclesia merebatur.

Ad exlrcmum: Regem supra se locustae habere dicuntur angelum abyssi. Nam elsi regem aspe- ctabilem et corporalem locustae non habent, ut supra ex Salomone docuimus; invisibili tamen re- ge, velint, nolint carere non possunt. Ipse est e- nim (ui ail s. Job) rex super omnes filios super- biae: in filiis autem superbiae principera Iocura Lacrelici tenent.

Porroecc/ermi?ia/ordicilurrexlocustarum,quod pcr nullam unquam haeresim,aut persequutionem Satanas Ecclesiara ila vastare, alque ad ullimum exterminium vocare conatus sit, ut hoc temporo fecit per Lulheranos. Caeterae haereses caput ali- quod religionis pelebant, sed ordinem ac discipli- nam, aliaque vel munimenta, vel ornamenta Ec- clesiae pro viribus conservabant. Haeresis Luthe- rana partim per se, partim per suas proles, Con- fessionistas, Zwinglianos, Anabaptistas,Libertinos, Samosatenos, Arrianos, tfbiquislas, omnia omnino Ecclesiae bona in iis locis, ubi grassari potuit, in- star saevae grandinis proslravit, dissipavit, perdi- dit, exterminavit.

Percurrite mecum coclum, terras, purgalorium, gehennam. Quid est incoelo? Deus, Christus, an- gcli,beati. Quid in his inlactum reliquerunl? plane nihil. Deum spoliarunt Trinilate, Chrislum deitate ct humanitate; sanctos homines beatitudine, eos- dera cum angelis omni cultu et veneralione.

Ab Ecclesia, quae est in terris, quid non abstu- lil Lulhcrana tempeslas? magnam partem Scriptu- rac, omnia pene sacramenta, omnes tradiliones,

sacerdotium, sacrificium, vota, jejunia, feslos dies templa, allaria, reliquias, cruccs, imagines, uno vcrbo monimenta omnia pietatis , leges ecclesia- sticas, disciplinam, atque ordinem universum,po- pulorum erga principes obedientiara, principum erga inferiores potestalem, denique omnem mo- destiam, omnem virlulem, omnem domus Dei de- corcm acpulchriludinem exterminavit.

Quid jam de purgalorio dicam? ubi non modo pias illas mentes, vivorum suffragiis privavit, sed ipsum tolum purgatorium funditus everlcrc, ex- linguere, exterminare conata est. Sed forle inferis pepercit? ne suo regi angelo abyssi injuriam fa- cere videretur. Non ita est. Nam etiam inferos ve- ros et locales raulli Lulheranorum negant, et ima- ginarios nescio quos inferos ex capite suo Gngunt. Yera igilur exterminatrix haeresis haec dici po- test,et eo rege digna,qui hebraicc Abaddon,graece Apollyon, laline Exterminator appellatur.Et mirum sane esset, si non eliam Lutherani ipsi hoc exler- minium mirarenlur , nisi a fumo illo pulei plane obcaecati fuissent.

Sed una in tot malis consolatio est. Quod , ut Joannes in eodem loco scribit. Locustae istae her- bas virides,florentesque arborcs non laedunl:sed ligna solum arida, alque ad incendium praepa- rata. Lutherana elenim secta cum tola carnalis sit, non facile viros bonos, et in quorum animis viret ac floret religio et pietas , fallere potesl; et raro aut numquara forlasse contingit , ul Ecclesia ca- tholica deserta ad Lutheranos transfugerit,qui non antea corrupte ct perdite inter calholicos vixerit. Cum areac venlilari incipiunt, non frumcnta , sed paleae vento abripiente separanlur ab area.Ita prorsus cum Ecclesia per ethnicorum persequu- liones, vel haerelicorum deceptiones, Dco permit- tente, crib ratur aut venlilalur a Satana : non viri sancli et graves, sed improbi, leves, curiosi, la- scivi ab Ecclcsia avolantes ad ethnicos haeretico- sve transfugiunt, necfere solet accidere, ut ante circa fidem aliquis naufragel,quam naufragare coe- perit circa mores. Quare ul hoc tempore improba vita gradus quidam esl ad haeresim Lulheranam , sic eliam contra peslem eandem anlidbtum prae- sentissimum, atque optimum erit innocenlia vitae, et studium operum bonorum.

PltlMiL COIKTBOiERSM GENERALIS

DE GRATIA GENERI HUMANO

IN PRIMO PARENTE GOLLATA

UMCO LIBRO EXPLICATA

i

I IV D E X LIBRO RUM

TOJII QUAllTl

Tomus quarlus tres habet controversias generalcs, Unam de gratia generi humano in primo pa rente collala. Alleram de amissione gratiae et stalu, peccati. Tertium de reparalione gratiae per Jesum Christum Do , inum nostrum.

I. CONTROVERSIA GENERALIS De gratia primi Kominis liber unus.

II. CONTROVERSIA GENERALIS

De amissione graliae et slatupeccati libri seoc.

LIBER I. De definilioneel parlitionc pecc;.t', ubi etiani de peccalo mortali el veniali.

II. De caussa peccali ; ac praeseitim an

Deus sil caussa peccali. Ilf. De peccalo priini hominis. IV. De propagaliune priini peccali. V. De nalura el ralione peccali originalis. VI. De poena eleireclibusejusdem peccali.

III. CONTROVERSIA GE.NERALIS

Dc Roparatione gratiae tres sunl conlroversiac principates: Una de gratia el libero arbitrio. Allera de Juslificalione impii. Terlia de bonis operibus et fruclibus juslificalorum.

I. CONTROVEUSIA PRINCIPALIS

De gralia et libero arbilrio libri sex.

LIBEU I, De gralia in genere; idest, de nominc > definilione et parlitione gratiac.

II. Dc comniuuicationcgraliac el de prae-

destinalione.

LIBEU III. De nalura libcri arbilrii,actu,subjeclo, objeclo, elc. IV. De viribus liberi arbitri el graliae ne- cessilale in operibus naluralibus. V. De viribus liberi arbilrii el graliac ne-

cessilale in operibus moralibus. VI. De viribus liberi arbilri et graliae ne- cessilale in operibus supcrnalura- libus.

II. CONTROVERSIA PRINCIPALIS

De juslificalione impii libri quinque.

LIBEU I. De fide justificanle , sive dc praepara- lione ad juslificalionem.

II. De juslitia inhaerente habiluali. uiula-

III. De incerliludine, inaequalitale ,

bilitale jusliliae.

IV. De necessitale et verilate justiliac a-

clualis. V. Dc mcrilis operum bonorum.

III. CONTROVERSIA PRINCIPALIS

Dc opcribus bonis in particulari libr Ires.

LIBEU I. Dc oralione. II. De jejunio.

III. Dc elcemosina*

IAIDEX CAPITUM

PRIMAE CONTROVERSIAE

UNIGO LIBRO EXPLICATAE

DE

©&&®a& §>aaaaa sj^aaastas

LIBER UNICUS

CAP. I. Proponilur controversia fuerit nec nc CAP. X.

primus homo cum dono aliquo su-

pernalurali conditus. « II. Hominem non esse inilio condilum » XI.

qualisnuncnascitur, sedmulto /e- » XII.

liciorem. » III. Primum hominem graliam gralumfa- » XIII.

cienlem in creatione accepisse. » XIV.

» IV. Non eguissc primum hominem in sta- » XV.

tu innocenliae auxilio speciali,quo

excitarelur ad bcne operandum ,

vel advitanda peccata. » V. Supernaturale donum fuisse reclitu- » XVI.

dinem,quam primus homo in crea-

lione accepit. » Vl.Probalurveritasquarlaepropositionis, » XVII. » VII. Refelluntur argumenta contra supc-

riorem sententiam. » XVIII.

» VIII. Adamum, ejusque posleros ncqua-

quammoripoiuissenisipeccassenl. » XIX. » IX. Immortalitatcm primi hominis super-

naluralcm fuisse, non naluralcm.

Paradisum,terreslrem corporalemquc

fuisse, in quo Adam in stalu inno-

centiae liabilavit. Solvuntur objecliones. Locum terrcstris paradisi a cognitionc

humana remoiissimum esse. Solvunlur objecliones. Paradisum adhuc superesse. In paradiso non solum homines in

stalu innocenliae, sed etiam ani-

mantia ralionis expcrtia habitatura

fuissc. Cherubim custodientia paradisum ,

non spectra aliqua, sed veros san-

closquc angelos fuissc. Cur dicerelur lignum quoddam arbor

scicntiae boni et mali. Lignum vitac pcrfcctam immorlalila-

tcm adfcrre potuisse. Solvuntur objccliones.

DE GR4TIA

P R I M I II 0 M I N 1 S

LIBER UJNICUS

CAPUT PRLMUM.

Proponilur controversia, fuerit nec ne primus homo cum dono aliquo supernaturali con- ditus.

Cum in hac postrema noslri operis parte de gra- tia humano generi in primo noslro parente collala; deque ejus graliae pcr peccatum cjusdem primi hominis amissione ; ac demum de graliae per Jesum Christum Dominum noslrum reparalionc proposilum nobis sit (Deo henc juvante) dissercre: ralio ordinis poslulat, ul ab eo, quod primo loco posilum est, clisputandi principium faciamus.

Igitur dc gratia primi hominis disputalurus, ac dc gralia triplici, videlicet de gratia animae, quae dicitur juslilia originalis; de gratia corporis, idest, dc corporis immorlalitale; el de gralia loci, hoc cst, dc paradiso; ab ea quaeslione ducemus exor- dium, quae nalurae ordine caeleras anlecedit. Est autcm ca quacslio: Vtrum primus Jiomo cum dono aliquo supernaturali conditus fuerit.ln qua quae- stionc, ex uno eodemquc principio Pelagiani ac Lulherani in conlrarias, pugnantesque sentenlias abierunl.

Pelagiani enim; cum in primo homine nullum supernalurale donum, scd nalurales lantum facul- talcs agnoscercnt, elsimul animadverlerenl, nihil in hominc nunc dcsiderari, quod ad naluram hu- manam conslilucndam requiratur, in eam senlen- liatn venerunt, ut existimarent per Adami pec- calum nihil ornnino homines perdidissc, talemque nuncquoquc humanam csse naturam, qualem ini- tio primus homo dc manu conditoris acceperat.

Conlra Luthefani cum pro comperlo habeanf, homincm per lapsum primi parenlis factum essc deteriorem, cl cum nulla supernaluralia dona (in quo cum Pelagianis convcniunt) in primo homi-

ne fuisse conlcndanl, co venire compulsi sunt, ut dicant aliquid nalurale,quale in primis est liberum arbilrium, naturae hominis nunc deesse.

Porro calhohci doclorcs, qui mullis supernatu- ralibus donis primum noslrum parentem initio crcalionis ornatum fuisse non dubitant, duos illos errorcs sine ulla diflicultale declinant.Doccnt enim per Adac peccalum totum hominem vere deleri- orcm cssc faclum; el tamcn nec liberum arbitrium, neque alia naluralia dona, scd solum supernatu- ralia pcrdidisse»

Erroris Pelagianorum teslis cst s. Auguslinus, qui tum in lib. de haeres. cap. 88. lum aperlius in epistola 106. ad Paulinum scribit, sensissc Pela- gianos talem omnino conditum fuisse primum ho- minem, quales nunc cacleros homines nasci vide- mus; nasci autem nunc homines sinc ullis super- naturalibus donis exlra controversiam est.

In eodem principio cum Pelagianis convenirc Lulheranos,caelerosque hujus temporis haercticos facilc demonslrabimus. Joannes enim Calvinus in 1. lib. Inslitut. cap 15. §. 8. desciibens primi ho- minis conditionem,nullam menlionem fecil super- naturalium donorum , in eoque ponit discrirnen inlcr naturam humanam, qualis initio fuit, et qua- lis nunc csl, qnod initio habuerit libcrum arbi- trium, nunc eo careat. Ergo, inquit, animam ho- minis Deus menle instruxit,qua bonum a malo, justumab injusto discerneret; ac quid sequen- dum.vel fugiendum sit, praeeuntc rationis luce videret. Huic adjunxit volunlatem, penes quam est eloxtio. His praeclaris dotibus excelluit prima hominis condiiio. Et paulo post: In hac integri- tale libcro arbilrio pollebat homo, quo, si vellet, adipisci posset vitam aeternam.

Hanc aulcm inlegrilalem fuisse prirno homini nat uralcm, declaral idem Calvinus in verbis se-

13

DE GRATIA PRIMI HOMINIS

itlud tcncbant, non fore homincm ralionale ani- mal, nisi mcssct Ubera boni et mali elcctio. Ve- niebal etiam itlis in mcntcm, alioqui tolli discri- menmter virtutes et vitia; nisi proprio consilio mtamhomo instilucrcL Probe quidem hactenus, si nulla fuisset in homine mutatio, quac dum ipsos tatuit , nihit mirum si coelum lerrae mi- sccant;quivcro Christi se discipuli esse professi, m honune perdito, et in spirituale exitium de- merso, Ubcrum arbitrium adhuc quaerunt, inler plulosophorum ptacita, el coclestem doctrinam partiendo plane desipiunt, nec coolum, nec ter- ram atlinganl. Quibus verbis dum faleturCalvimis recle a philosophis indicatura esse non fore homi- nem ralionale animal, nisi inesset libera boni et mali eleclio: salis apcrlc significat, ad nalurara homines perlincre, ulinsil in eo libertas arbilrii, qucmadmodum ad naturam ejusdem hominis per- tincl, ulsil animal ralionale. Quare cum mutalio- ncm, quae per peccatum facla est, Calvinus in li- bcri arbilni amissione constilual,efficitur, ul inle- grilalem illam, inqua primus homo conditus fuit omnino naluralem fuisse Calvinus affirmet.

Sed mulloadhuc aperliusMarlinus Lulherus rem eandem asseruit in commenl. ad 3. cap. Genes. Disserens enim de originali juslilia primi hominis, na concludil: Quarc staluamus juslUiam non fuisse quoddam donum, quod ab exlra accede- rct, separutum a natura hominis,sed fuisse vere naturalem, ut natura Adae esset ditigere Deum, credere Dco, agnoscere Deum, haec tam natura- liafuere inAdamo, quam naturale esl, quod o

CAPUT II.

Homincm non csse initio condilum, qualis nunc nascitur, sed multo fcliciorem.

Nunc adversus conlrarios illos crrores, qua- luor propositionea adferrc ac probarc decrevi- mus.

Prima propositio. Homo non fuit crcalus qua- lis nunc nascilur, pronus ad malum, infirmus, ignorans; sed reclus, justus, sapieus, siue concu- piscentia et difficullale.quam ipsi in nobis assiduc experimur.

Secunda. Primus homo non quamlibet anirai re- ctitudinem,sed ipsam eliam gratiara gralum facien- lem in creatione accepit.

Tertia.Primus homo justitia originali, et habitu graliae gralum facienlis ornatus, non eguil auxilio illo speciali, quo excilarclur ad bene operandum, vel ad vitanda peccata.

Quarla. Inlegrilas illa, cum qua primus homo conditus fuit,el sine qua post ejus lapsum homines omncs nascunlur, non fuil naturahs cjus condilio, stxl supernaluralis evectio.

Prima igiiur proposilio, quae adversus Pelagia- norum erroretn pugnal, ex diviuis Jiileris salis aperle colligilur. Nam quod legimus in 1. cap. Gcneseos, Crcavit Deus hominem ad imaginem et simililudinem suam, communis expositio Pa- trum, ita accipiendum esse docet, ut imago ad naluram intelligenliae et voluntalis, similiiudo

culi lumen recipiunt.El iofra: Porro, inquil,/iaec ad sapienliam et jusliliam referalur. Ex quo sequi-

'lirobant nvinin.nVovn •ni!h'h,« /i.o/i As.~>„i i. „ fnn i.l r>n^m..n i „ ._-i„„, „.,i. ,„.,.., ;._ __../_•. _

probant, originalem justitia esse de nalura ho minis, ea autempcr peccatum amissa,non man- sisse integra naluratia, ut scholastici delirant. Neque opus erit in aliorum haerelicormn senlen- liisreferendislaborare, lum quod Lulhcrum, vel Calviiium pene omnes pro suunnis docloribus ha- beanUum eliam quoniam quolquot suntab Eccle- sia calholica ob Lulheri dogmala separati, luclain illam carnis ac spirilus, quam omnes experimur, vere proprieque pcccalum esse definiunt, quamvis homo sil justus,et concupiscenliaemolibus slrenue rcpugnet.

tur, ut primus homo non solam naturam in ciea- lionc acceperit.cum qua nunc eliam homines nasci videmus, sed eliam ornamenta quaedain sapien- liae et justiliae, quibus siue dubilalione careuras. Scd Palrum scnlenlias audiamus.

S. Irenaeus lib. 5'. adversus hacreses, cap. G. Si defuerit, inquit, animae spiritus, animalis est vere, qui est talis, et carnalis dereliclus im- perfeclus crit .imaginem habens in plasmate, st- mililudincm vero non assumens per Spiritum.

S. Cyprianus in serm. dc bono patienliae, nou procul abinilio: Sic, inquil, perfectos dixit fieri

■ O UIUUUI CIU IIIIIIU. U.l_/. IIH|UU, ^CI/tl/lUO U/I/---C /1/-.I

Ex eo vero id sequilur, ut non potueril homo ex filios Dci, sic consummari oslcndil,ct docuit coc

rnm .iui I iiii 1 1 ■. (•..;_■. ;*___:_-. „_„,i: .u_ i _»„»,_„_«..• _•<___ ._. • ,.• «.• _■.„.• n,.i*.;

eorum senlentia talis inilio condi, quahs nunc nascilur; quia videlicet semper ac necessario ex ipsa sui inslilulioi.e peccaret, ac per hoc ejus peccala in auctorem nalurae Deum refumlerenlur. Origiualis igilur juslilia, quae rebellionem illam carnis cocrcebat, ex adversariorum sententia, ad naluralem hominis constilulionem, non ad dona supernaluralia pertinebat.Huc etiam referri debent articuli quidam anle paucos annos a duobus sum- mis ponlificibus damnali, Pio V. et Gregorio XIII. Sic enim habet art. 21. Humanae naturae subli- matio el exaltatio in consorlium divinae naturae de.bita fuit intogritati primae conditionis , ac proiude naturaUs dicenda est, non supematura-

lesti nalioitatc reparatos, sipatienlia Dei Palris maneat in nobis.si similitudo divina, quam pec- calo Adam perdiderat , manifestetur et iuccat in actibus noslris.

S. Ainbrosius in lib. de dignilale condilionis hu- manae, cap. 2. docel, imaginem Dei silam esse in nalura Irium facullalum animae ralionahs, memo- riae, inlelligentiae, volunlatis. Deinde cap. 3. do- cet, simililudinem injustitia, ct probilatc con- sislere: Quas virtutes, inquit, quanlo plus quis- queinse ipse habet, lanto propius cst Dco, et majorcm sui conditoris simuUtudiiiem gerit.

S. Dasilius homil. 10. examer. quaeril cur Moy- scs cum dixil: Faciamus hominem ad imaginem

LIHER UNICUS

19

ct similitudinem noslram; adjungat conlinuo, el creavit Dcus hominem ad imagincm suam, et nilnl dicat de simililudinc. Rcspondet hujus rei caussam esse, quoniam imago, quae esl ipsa natu- ra mcnlis et volunlatis a solo Deo fieri poluit: Si- mililudo aulem, quae in virtute ct probitute con- sistil, a nobis quoquc, Deo juvante, perficitur. Ac inier alia de differenlia imaginis et simililudinis ita loquilur: Per imaginem animae impressam mcae, obtinui rationis usum: verum christianus vfjcclus, utique similis efjicior Deo.

S. Hieronymus in commentar. ad cap. 28. Ezechiclis, explicans illud: Tu signaculum simi- Uludinis: El nolandum, inquit, quod imago tunc facla sit tantum, simililudo in baplismate complealur. Quac verba non sic accipicnda sunt, quusi in ipsa crealione non acceperimus in primo noslro parente siinililudinem Dci.Id enim contra- rium esset Scripturae, quae dicil, ad simililudi- nem Dci creavil illum, Genes. 3. et ipsius cliam Uicronymi senlentiae,repugnaret, qui paulo supc- rius dixerat homiuem per Christum rccipcre simi- liludinem, quam vilio suo anle perdidcral. Ilaque in vcrbis cilalis signilicare voluit, nos cx prima crealione imagincm solum habere, quac ul ipse idem docel in epislola ad Damasum de filio pro- digo, in natura liberi arbilrii polissimum sila cst, simililudincm aulem non ex prima crealione, sed ex Baplismi rcgcneralione percipere. Nam lamelsi Adam inilio illam habuerat, tamen peccando et sibi ct nobis amiserat.

S. Joaunis chrysostomus homil. 9. in Genes. Sicut, inquit, imagincm dixil ob principalus ra- tionem,itaetsimililudinem,utpro viribus huma- nis similcs fiamus Deo, mansuetudine, inquam, cl lenilale et virtulibus Deo similes cfficiamur, quod et Chruius dicil,Similes eslole Palri veslro, quiin coelis est.

S. Auguslinus in lih. conlra Adimanlum,cap, 5. Filii, inquit, Dei sunt homincs renovati ad cjus imaginem, cl similes facti usque ad dileclionem inimici. Quoloco s. Augustinus simililudinem in virlute ponit. Dicil vero hominem renovari ad ima- gincm, non quod imago perierit, sed quia defor- mala per peccalum, et obscurata fueral amissa perfectione , quae illi ex virlulibus accedebat; quam perfcctionem imaginis, simililudinem appel- lamus.

Eucherius lib. 1. in Genes. Inter simililudincm, inquit, ctimaginem hoc inlerest. Imago Dei o- mnium; simililudo , paucorum. Hic namque imago ab exceUenlia divinae similitudinis di- slal, quod imago Dei anima peccatrix esse non desinit: ad Dei autem simililudincm, nisi anima sancta fuerit, non pcrvenit, quia illa anima cre- ata esl pcr naluravijiaec dabitur conformari per gratiam.

S. Jcannes damascenus lib.2. de fide orthodoxn, cap. 12.7/i's, \nq\i\l,verbis,adimagincm,vis intel- ligendi, arbitriique liberlas significalur: his au- tem, ad similitudinem, virlulis quoad cjus fieri potest; exprcssa similitudo.

S. Bernardus serm. 1. de annuciatione:/id ima- ginem, inquit, ct siinililudinem Dei factus est ho-

mo; in imagine, arbitrii libertalcm; virlutes ha- bens in siiniUludinc.Et simiUtudo quidem pcriil; veruntalem in imagine pcrlransit liomo. Ima- go siquidem in gehenna uri poterit, non exuri; ardere, sed non deleri. Simiiiludo non sic, scd aut manet in bono, aut si peccaverit anima, mulalur miserabiliter jumcniis insipieniibus si- milata. Similia habel idem auctor in traclalu de gralia et libero arbitrio.

Ex his igilur lot Palrum leslimoniis cogimur admillere non esse omnino idera imagincm et si- militudinem, sed imaginem ad naluram, Similitu- dinem ad virlules perlinere: proinde Adamum peccando non imaginem Dei, sed simililudinem perdidissc,et quia nunc homines nascuntur Adamo similes in eo quod erat, cum filios gigneret post peccatum, non in eo quod fueral anle pcccatum: proplerea rccle concludimus, non fuisse primum hominem creatum quales nunc homincs nas- cunlur , sed condilionis longe melioris et feli- cioris

Deinde Genes. 2. legimus de primis noslris pa- rcnlibus: Erant autcm ambo nudi. el non eru- bescebant. Hujus rei caussam Palrcs assignanl, quod primi noslri parenles ante peccalum carerent pudcnda illa rebellione membrorum, ob qinim nunc erubescimus, si nudi conspiciamur.

S. Augustinus lib. 14. de civit. Dei, cap. 17. Si- cut, inquit, Scriptum esl,Nudi erant, el non con- fundebanlur: non quod eis sua nutidas esscl in- cognita, scd turpis nulidas nondum erat, quia nondum libido mcmbra illa pracicr arbUrium commovcbat;nondum ad hominis inobedicnUam rcdargucndam sua inobcdienlia caro quodam- modo teslimonium perhibebat.

S.Bernardus scrm. 1. de annuncialionc: Nonne, inquil, conlrariam legem invcnerant in mem- bris suis, quos de novo puderc coeperat nudila- tis? Neque his dissimilia scribunt Chrysoslomus, Eucherius,Ruperlus et alii in commcnlario 2. cap.

lib. Genescos, Gregorius nazianzcnus orat.

do

pascha, el Cyrillus alexandrinus lib. 3. in Julia- num. IIuc eliam perlinel illud Aposloli Bomun. 7. Jam non ego operor, illud, sed quod habitat inmepeccalum.\ocnlemm peccalum rebellionem carnis, quia ex peccalo nata fuerat. Ex quo sequi- tur ul Adam ante peccalum rebellione illa caruent, sine qua nullus jam hominum nascilur.Praclerc.i, Creavil Deus initio homincm rcclum, ul legitnus Eccles. 1. elsecundumsc vcstivit illumvirlute. Eccl. 17. Nunc autem sumus nalura filii irae, ut ait Aposlolus ad Eplies. 2. non igilur lales nuno nascimur, qualis inilio primus homo condilus fuerat.

Adhaec, Fecit Deus hominem inexterminabi- lem, Sapient. 2. el ideo ad praecepti cuslodiam, poenam illam comminatus fuerat. Quacumque die comederis,morle morieris, Genes. 2. Quare cum nunc ex ipso orlu morlis debilum circumfera- mus, neque ullus sil, qui mortis imperium effuge- re, queat, ccrte sequitur longe delerioris coinli- lionis csse hominum propagalionem, quam fuerit prima crcalio.

Denique plane felicem fuisse vilara duorum illo-

20

DE GRATIA PRIMI IIOMINIS

Tum hominum, qul paradisum voluplalis antc pec- calum sccuri incolebant, breviler indicat Scriptura divina in cap. lib. Genes. quod paulo fusius his verbis explical s. Augustinus lib. 14. de civit. Dei, c. 10. Quid, \nqmt,limerevel dolere polerant illi homines in tantorum afflueniia bonorum , ubi nec mors mcluebatur, nec ulta corporis mala valetudo, nec abcral quidquam , quod bona vo- luntas adipiscerelur, nec inerat, quod carnem , animumve hominis feliciter viventis offenderet? Et infra: Quam felices erant primi Iwmines, et millis agitabanlur perturbationibus animorum ; nullis corporum laedcbanlur incommodis : tam felix universa societas esset humana, si nec illi malum, quod in posteros trajicerent, nec quis- quam ex eorum slirpe iniquilalem commilleret , quae damnalionem reciperet.

Vide copiosidrem descriptionem felicitalis pri- morum hominum apud Prosperum in 2. lib. de vi- ta conlemplaliva, cap. 18. At nunc tantam experi- mur omnes corporis, animique miseriam, ul Apo- stolus exclamel Roman. 1. Infelix ego homo , quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et an- te eum Ecclesiasticus cap.40.Grave jugum super filios Adam a die exitus de venlrc matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium. Et Job adhuc anliquior: Ilomo (inquit cap. 14.) nalus do mulicre, brcvi vivens tcmpore, replctur multis miseriis. qui quasi flos egreditur, et co7i- teritur, et fugit vclul umbra, et numquam in eo- dcm slalu permanet. Vide ptura de hac re in ter- tio libro de peccato originali , ubi disscrimus de poena, et conscqucnlibus malis peccali criginalis.

CAPUT III.

Primum hominem graliam gralum facientem in crcatione accepisse.

Sequitur nunc altera propositio: Primus homo non quamlibct animi rcctitudinem,scd ipsam et- iam graiiam gratum facientem in crcatione ac- cepit. Non desunt quidem theologi, qui justitiam originalem primo parenti in crealione concessam separent a gratia gralum faciente , ac doceant ac- cepisse Adamum inilio habitum quendam, qui par- tcm inferiorem superiori subjiceret, non tamen accepisse graliam illam gralam facientem, quae fi- lios et amicos Dei efficit, quacque ad vitara aetcr- nam promerendam necessaria esl. In qua senten- lia videlur fuisse Petrus Lombard. in 2. lib. Sen- tenl. dist, 24. et qui eum sequilur, Joan. Scolus , ct alii quidam. Nos Albert. Magnum in commentar. ejusdem dislinct. et s. Thom. 1. par. quaest. 95. art. 1. et alios sequimur, qui juslitiam originalem cum gratia gratum facienle ila conjungunt, ut obe- dienlia partis inferioris ad superiorem, a gratia gratum faciente, quaepartem superiorem Deo ob- sequentem reddebat, veluti a fronte et radice de- pendeat; sive aulem gratia gratum faciens dicenda sit pars originalis jusliliae , sive tanlum radix et

caussa, non multum referre videlur. Quare id so- lum probare aggrcdiemur, primum parentem no- slrum cum gralia gralum facienle conditum fuisse. Ac primum divinae literae satis aperle hoc indi- cant, cum dicunt, nos pcr Chrislum renovari ad eam juslitiam, in qua inilio condili sumus: Rcno- vamini (inquit Apostolus ad Ephes. 4.) spinlu menlis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Dcum crealus est injustitia ct saneti- tale veritalis. Qui renovari jubetur, fuit aliquando novus; quod si renovalio consistit in eo, ut indua- mus hominem Chrislo similem,crealum secundum Deum, injuslitia et sanctitate vcritatis ; fuimus igilur aliquando, videlicet in primo nostro parenle homines novi. conditi secundum Deum in juslilia et sanclitate veritatis. Dicitaulem b.Paulus: Reno- vamini spiritu menlis veslrae,Tum ul intelligamus in Adamo non solam carnem, sed etiam menlem noslram fuisse vitiatam per amissionem gratiae ; lum quia non renovamur in hoc mundo ad eam in- nocenliam, quae fuit in carne primi hominis, sed solum ad eam quae fuit in menle , expectanles in- lcrim redemplionem corporis nostri, ut idem Apo- stolus ait ad Roman. 8.

Similis locus est in epist. ad Coloss. cap. 3. No- lite, inquitb. Paulus, mentiri inviccm, cxpolian- les vos velerem hominem cum aclibus suis, et in- duentes novum, eum qui renovatur in agnilio- nem,secundum imaginem cjus,qui creavit illum. Homo qui renovatur in agnitionem secundum ima- ginem Dei, ad quam initio conditus fuerat, animus noster cst, qui per Chrisli gratiam quotidie proficit in agnilione Dei et sanclitate ac juslilia , et co modo renovatur in eo divina imago, quae per pec- catum obscurata fuerat. Ex quo sequitur, ut anle vetuslatem et obscurationem istam, fueril in ho- mine agnilio Dei et sanctitas, atque adeo nova, et splendidissima Dei imago. Neque absimilis est lo- cus ille ex posteriore epistola ad Corinth. cap. 4. Sed licet is, qui foris est, noster homo corrum- pitur: tamen is, qui inlus est, renovatur de die in diem.

Praeter haec testimonia Scriplurae divinae ha- bemus teslimonium concilii II. arausicani, can.10. in haec verba: Natura humana etiamsi inillain- legritate in qua condita est, permancret, nullo modo seipsam crcatore suo non adjuvante, ser- varet: unde cum sine gratia Dei salutem non possit cuslodirc, quamaccepit, quomodo sine Dei gratia poterit reparare quod perdidit ? Ex quo loco colligimus, nos, cum per Christi graliam justificamur, id reparare, quod in Adamo perdidi- mus: reparamus autem gratiam gratum facienlem, qua filiiDei per adoptionem efficimur; hanc igilur gratiam perdidimus in Adamo.

Concilium tridenlinum sess. 5. in decret. de peccato originis, sic ait: Si quis non confitetur primum hominem Adam,cum mandaium Deiin paradiso fuisset transgressus, statim sanctilalem cl jusliliam, in qua conslitutus fucrat, amisisse elc. anathema sit. Et paulo infra: Si quis Adae praevaricalionem sibi soli, et non ejus propagi- ni asserit nocuisse , et acccptam a Deo sanclila- lem etjusiiiiam, quam perdidit, sibi soli elnon

LIBER UNICUS

21

nobis etiam eum perdidissc etc. anathema sit. Fuit igitur Adam in paradiso non solum justus , scd eliam sanctus: Sanctos aulem non facit, nisi Spirilus sanctus per graliam inhabitans corda ho- minum, ut s. Basilius docet in lib. de Spirilu san- clo ad Amphilochium, cap. lG.Quare habuil Adam in paradiso Spirilum sanclum inbabilaulem. Acce- dant nunc lestimouia vclerum Palrum.

S.Irenaeus lib.3. contra haereses, cap.37. Ada- mum ila Ioquenlem inducit: Quoniam eam, quam habui a Spirilu sanctitatis, slolam amisi per inobcdienliam elc. Et in eodem lib. cop. 20. anle dixeral: Vt quod perdideramus in Adam,ni Chri- sto Jcsu recwpercmus. Slola sanclilalis a Spiritu sancto accepta non videlur aliud significarc posse, nisi graliam, quae infundilur in cordibus per Spi- rilum sanctum. Praeserlim cum haec sit sanctitas, quam per Christum recupcramus.El Irenaeo tesle, iil recuperemuspcr Chrislum, quod perdidimus in Adamo.

S.Cyprianus serrn. 3. qui esl de bono palienliae: Adam, inquit, contra praecepium coelcste cibi lethalis impcdiens in mortcm cecidit, nec accep- tam divinitus graliampalienlia custode servavit. Idem in epist. ad Pompejum exponit illa verba Geneseos. Inspiravit in facicm cjus spiraculum xilac, de gratia Spiritus sancli, a Deo in animam primi parenlis infusa. Quemadmodum etiam anle ipsum eundem locum exposuerat s. Irenaeus lib. 5. cunlra haereses.

S. Basilius homil. in psalm. <58. explicans illud: Homo cumin honore esset etc.lnsufflavU, inquit, in faciem hoc est, propriae gratiae parlem ali- quam homini immisit,ul per simile simile cogno- scat. Idem in lib. de Spirilu sanclo ad Amphilo- chium, cap. 15. Per Spiritum sanc/ttm,inquit, con- lingit reslitutio inparadisum,reditus in adoptio- nem filiorumctc. Fuimus igitur antepcccatumAdac ( s. Basilio teste ) filii Dei per adoplionem. Et homil. Quod Deus non sit auctor malorum, de A- damo sic loquilur: Quod vero crat ei praecipuum bonum? assessio Dei, el conjunclio per dilectiO' nem etc. Vide lolum hunc Iocum.

S. Ambrosius lib. 6. examer. cap. 7. ubi cum mulla dixissel de imagine gratiae, ac inler cactera docuisset secundum hanc imaginem nilere gra- tia virlulum, et luce pielalis, sapientiae atque ju- sliliae, subjungit : Secundum hancimaginem Adam anlc peccatum, sed ubi lapsus esl, de- posuit imaginem coeleslis , sumpsit terreslris effigiem. Idem lib. 7. in Luc. cap. 47. expli- cans parabolam Samarilani : Qui sunt , inquit, hi lalrones , nisi angeli noctis et lenebrarum? Hi antc dcspoiiant , quac accepimus indu- menta graliae spiritalis, et sic vulnera infer- rc consueverunt.Cavc ergo ne ante nuderis sicul Adam ante nudatus est. Habuit igitur Adam anle peccatum indumenla gratiae spiritalis.

S. Gregorius nazianzenus in orat. de pascha, enarrans primi hominis crcationem,dicit,cum fuisse angciura terreslrem, el cundem spiritum et car- nem, spirilum propter graliam,el ut cum Deo ma- ncret ac benefaclorem gloriticaret.

S. Joannes chrisoslomus homil. 16. in Genes. EEn.AR.>ji:*i Vol. IV.

Vidcns igilur, inquil.swper lcrrestrem,el invidia tabesccns daemon malorum auclor, magna usus est machinatione, ut et homincm gralia Dci pri- vare, ct ingralum faclum tantis bonis per di- vinam bonilatem ipsi concessis nudare posscl.

S. Auguslinus lib. de correplione cl gralia, cap. H. Quid ergo? Adam non habuil Dci graliam? immovero liabuitmagnam,scd disparcm.El infra: /Vec ipsum Deo esse voluit sinc sua gralia; quem rcliquil in ejus libcro arbitrio. Et lib. 11. de Genes. cap. 31. et hb. 13. de civit. Dci cap. 13. Iflox, inquit, nc pracccplum transgressi sunl, inlrinsccus gralia deferenlc omnino nudali in sua mcmbra oculos injccerunt. Quod aulem idem s.Auguslinus scribit libro dc correptione et gralia, cap. 10. sic Deum condidisse angclos, et priinum hominem, nl prius in eis oslcnderel, quid posset eorum libcrum arbilrium,deinde quid posscl suae graliae beneficium, juslitiaeque judicium: non si- gniOcat, angelos, et primum hominem inilio, sine gratia Dci fuisse (conlrarium enim habclur cap. seq.),sed scnsus eorum verborum esl, piimum voluisse Dcum oslendi in angelis, cl Adamo quid possel Iiberum arbitrium, gralia quidem adjulum, scd in gralia non confirmalum:deinde quid posset graliae bencficium in iis,qui confirmantur in bono per bealiludinem: quidve jusliliae judicium in ob- slinatis, atque ad inferos condemnalis.

S. Cyrillus lib. 2. in Joannem cap. 3. Fuit, inquit, Adam in paradiso, quousque gratiam creatoris Spiritu sanclo inhabilanlc scrvavit. Vide eundem lib. 1. cap. 15. lib. 11. cap. 25. lib. 12. cap. 56. et in lib.de adoralione in Spirilu ante medium.

S. Lco papa serm. 1. dc jejunio decimi mensis, Ad quam, inquil, quolidie nos Utique rcparat gratia Salvatoris, dum quod cecidit in Adam primo, erigilur insccundo.

S. Gregorius lib. 5. epist. H. et lib. 6. epist. 31. affirmat aniraam Adae slatim atqtie peccavit morluam esse, nirairum privalione graliae. Sic enim ipse se declarat,cum ail: iVon est cjus anima ita mortua, ul non esset, sed ut beata non es- set. Inlelligit aulem de bealiludine inchoala por gratiam , non consummala per gloriam : nam subjungit conlinuo : Qui tamcn Adam postmo- dum pcr pocnitenliam ad vilam rediit.\]b\ idcm significal per vilam , quod paulo anle per bea- litudinem; neque dubilari polcst, quin posl poeni- lcnliam fueril Adam bcatus bealiludine gratiae.non gloriae. Quod idem colligimus ex verbis supcriori- bus, ubi s. Gregorius dicit, nos morluos csse cum Adamo, cl nunc quidem per Cliristum libcrari a morle animae.poslmodum autem liberandos etiaru esse a mortc corporis.

Ex his inlelligi polesl,auclorem quaestionum no- vi ac vetcris Testaraenli non solum non esse s. Au- guslinum, ut in litulo ejus libri scribitur, sed ne- que esse hominem catholicum, lamelsi s. Thomas in 1. par. quaest. 95. art. 1. ad 2. pie cum inler- prelari conelur. Nam is auclor in quaesf. 123. di- sertis verbis refcllit cos, qui dicunt Adamum acce- pisse Spirilum sanclum, ct filium Dei fuisse per adoplionem, et earn adoplioncm,per ipsius Adami

22

DE GRATIA PRUH HOHINIS

iiiobedjentiam perdilam, nos per Christi obedien- tiam ac merita recuperare.Quae senlenlia non est, ut ille auclor dicit, Patrum quorundam simplicium sed Palrum doclissimorum, cum graecorum, lum talinorum, et ex Apostolo, ut supra oslendimus , satis aperte colligilur. Neque in liac re solum au- ctor ille erravisse convincitur , sed in aliis eliam plurimis. Siquidem qu. 2. scribit, mundum a Deo condilum ob diaboli praesumptionem, quaest. 21. scribit, foeminam non esse crealam ad imaginem Dei, quaesl. 43. scribit, Jcphte nullum habere ju- stitiae testimonium, cum tamen habeat lam prae- clarum apud Apostolum ad Hebraeos 11. quaest. 109. scribit, Melchisedech esse Spiritum sanclum, etsacerdotem, non lamen summum.Quam senten- tiam reprehendil s. Hieronymus in cpislola ad Evagrium de Melchisedech, ubi admonet auclorem ejus operis, in quo asserilur Melchisedech esse Spirilum sanclum, esse imperilum scienlia et ser- mone. Est aulera valde probabile hunc ipsum, de quo agimus, illum csse, quem s. Hieronymus re- prehendil. Fuit enim hic auclor paulo anliquior s. Hieronymo, quippe, qui quaesl. 44.teslalur. flu- xisse ab excidio Hierosolymae usque ad sua tem- pora annos circiler trecenlos: et vere imperilum se prodit scienlia et sermone.

Al non sine leslimonio Scriplurae affirmal auclor ille,Adamum Spirilu sanclo caruisse. Scribil enim Aposlolus in epistola priore ad Corinlh. cap. 15. Primum hominem, idesi, Adamum, factum in a- nimam viventem; secundum , idest, Christum , in spiritum vivificanlem. Respondeo: Aposlolum eo loco conferre corpus recens formalum Adami , quod animale eral, ciboque ac polu, ulsuslenlare- lur egebat, cum corpore Chrisli glorioso posl re- surrectionem, quod spiriluale dici poleral, cum nec fami, nec sili, nec ulli corporali necessitali , aut indigenliae subjacercl. Disseril enim eo loco b. Paulus de resurrectione corporum , ac dicit prius esse corpus animale, deinde corpus spiri- tuale, ac de corpore aniraali exponit illa vcrba Ge- neseos: Factus est homo in animam viveniem , de corpore spiriluali, adjungit ipse, secundus ho- mo faclus est in spiritum vivipmntcm. El haec est exposilio Chrysostomi, Theophylacli.Ambrosii, Anselmi, Thomao, claliorum in commenlario ejus loci et s. Augustini in episl. 146. et lib. 13. de ci- vitale Dei. cap. 2. el 23. quamvis aulem corpus A- dami in paradiso animale fuerit, potuit tamen ani- mus e.jus spirilualis esse, ul re vera fuit per Spiri- lum sanclum in ejus peclore habitanlem.

CAPUT IV.

Non eguisse primum hominem in slaiu innocen- tiae auxilio speciali, quo excilaretur ad bene operandum, vel ad vilanda peccaia.

Ul melius inlelligatur qualis fuerit gratia primi hominis in slalu innocenliae , sil proposilio terlia. Primus homo juslilia originali.et habitu graliae gralum facientis ornatus.non eguit auxilio spe-

ciali, quo excitarelur ad bene operandum . vel advitanda peccala. Haec proposilio sic expli- calur.

Quatuor dona Dei possunt in homine considera- ri. Primum esl habitus graliae naturam perficiens, ut pars inferior superiori,et superior Deo subjecia maneal. Secundum conservatio ejus habitus, est enim commune omnibus rebus crealis, ul perma- nere non possint, nisi Deo eas perpeluo conser- vante.Terlium cooperalio Dei cum homine per au- xilium generale in operibus naturalibus,et speciale in supernaturalibus. Neque enim possunt secun- dae caussae operari, nisi cooperanlc cum eis pri- ma caussa. Quarlum est motio quaedam Dei pcr auxilium excilans, quae facit hominem uti priori- bus donis. Priora enim tria dona , non praeslant homini, uloperelur, sed tantum ul possit operari, si vdiUquarlum autem donum facil hominem velle el operari. Id quod explicat s. Augustinus in libro de correplione et gratia, cap. 12. el libro 14. de civilate Dei, cap. 27. per simililudinem alimenlo- rum. Sicut enim qui praebet homini cibos, et re- linquil in ejus arbilrio, ut comedat, si velit, non praeslal ei, ul vivat, sed ul possil vivere, si velit ; qui vero non solum alicui cibos praebel, sed cliam ipsos in os ejus infundit, is non tantum pracslat posse vivere, sed eliam vivere: sic el Deus per ha- bitum graliae infusum, el ejus habilus conserva- tioncm, et per hoc quod promplus est ad coope- randum, dal homini posse bene operari si velil , non lamen dat velle ; at speciali illa motione et excilalione uti faciens habitu graliae, dat velle et operari.

Jam igilur primus homo habuil tria priora dona, quarlo non eguil, neque illud habuit. Nos post la- psum ejus indigemus omnibus et omnia de Dei benignilale per Chrisli merila oblinemus.Ralio hu- jus discriminis est, quia primum donum in Ada- mo non solum mentem subjiciebal Deo, sed eliam carncm spiritui, ul supra diximus. proinde non im- pcdicbalur, nec relardabatur Adam a bono opere , neque ad peccandum incilabatur per carnalem concupiscenliam: in nobis autem primum illud do- num menlem subjicit Deo, sed non carnem spiri- tui, ideo propler carnales illecebras , quae assidue vel incilantad pcccandum, vel a bono relardanl , desidesque ac dormitanles efficiunl egemus auxi- lio excitante, dirigente ac prolegente.

Haec omnia ex doclrina s. Augustini confirmari possunt. Ac Primum dalum fuisse Adamo donum graliae, quod carnem spirilui,et spiritum Deo sub- jiceret ex mullis teslimoniis supra probavimus, et insigne esl lestimonium illud lib. 4, in Julian.cap. ull. Gralia Dei magna ibi erat , ubi terrenum et animale corpus beslialem libidinem non ha- bebat.

Deinde indiguisse Adamum secundo illo dono, quo conservationem primiboni diximus contineri, perspicuum est ex lib. 8. de Genes. ad literam, cap. 12. ubi siclegimus: Neque tale aliquid cst homo factus, ut deserente eo. qui fecit , possit a- liquid agere bene lamquam ex scipso ctc. El po- nitsimilitudinem: Sicul, inquit, aer praesente lu- mine nonfaclus esl lucidus, sed fit, quia si fa-

LlBElt UNICUS

2[\

ctus esset, non jieret, sed etiam absenle lumine lu cidus maneret. Sic homo Deo sibi praesente itluminatur, absentc autem continuo lenebra- tur, a quo non locorum intervallis, sed volunla- tis aversione disceditur.

Tertio autem dono, idesl, coopcralione divina , sive auxilio adjuvanle,praeler graliam habilualem, opus habuissc Adamum, indicat sanctus Augusli- nus illis verbis in lib. de nalura et gratia, cap.26. Sicut oculus corporis etiam plenissime sanus , nisi candore lucis adjulus non potest cernerc : sic homo eliam perfectissime juslificatus , nisi aeternalucejustitiae divinilus adjuvetur, recle non potesi viverc. Neque sublilius inquirendum est hoc loco, quomodo lux cooperelur oculo ad videnJum. Si quidem s. Augustinus in eo solo si- mililudinem constituit, quod sicut oculus perfeclis- sime sanus non potest cernere, nisi exlrinsecus adjuvelur: Sic eliam homo plenissime juslificalus, non polest bene vivere , nisi exlrinsecus illi adsil cooperatio omnipolenlis boni. Neque illud movere nosdebetquod paulo ante a luce simililudinem duxerit Auguslinus ad probandam conscrvalionem, nunc ab eadem luce simililudinem pelat ad pro- bandam cooperaliouem. Nam variae sunt rerum carundem proprielates , et ideo ab iisdem rebus variae simililudines trahunlur, prout materia, de qua disseritur, locus, tempus, occasio postulant. Sed habemus alia loca praetcrea ad rem eandern comprobandam. In epist. 106. Nalura humana, si in illa iniegritate, in qua condita est, permane- ret, nullo modo seipsum creaiore suo non adju- vante servaret. Et in Enchiridio cap. 106. Et si peccalum in solo libero arbilrio erat constitutum, non lamenjustitiae relinendae sufficiebal libe- rum arbitrium, nisi participalione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. El in lib. de correplione et gralia, cap. 11. Tunc crgo dc- dcral homini Deus bonam volunlalem, in iila quippe eum feccrat, qui fecerat rcctum dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permane- re, si vellel ctc. Denique in lib. 14, de civit. Dei, cap. 27. Cur non permitteret Deus, ut ab illo primus homo lenlaretur:. quandoquidem sic erat inslilulus, ut side adjutorio Dei fideret, bonus homo malum angclum vinceret: Si autem crea- lorem, alque adjulorem Deum superbe sibi pla- cendo desereret, vmccrelur?

Quarto dono, idesl, auxilio excilante et suaden- tc inlerius, non cguisse, atque ob id eo caruisse Adamum,facile potest intelligi primum ex illis ver- bis s. Augustini de correplione el gralia, cap. 11. Ilte non opus habebat co adjulorio, quod implo- rant isli cum dicunt, Video aliam legem in mem- brismcisetc. Deinde ex eo quod idcm s. Augu- slin. dicil in lib. de bono persevcranliae, cap. 7. ubi quaerit, an possit homo non peccare, idest , perseverare in bono, rcsislcre omni lentntioni, servare omnia mandata etc, ct rcspondel: Non est hoc in viribus liberi arbitrii , quales nunc sunl: fuerat in homine anlcquam caderet. El in lib. 3.Hipognost. circa principium:i?es/)o?u/cmi/s, inquit, neminem posscper se sibi, idest, pcr li- berum arbitrium implcrc quod velit, reclc dici-

mus, nisi proloplaslunt solum potuisse, cum vo- luntas tiberi arbitrii fuisset sana ei ante cidpam. Et infra ioquens de sanilate liberi arbilrii: lpsa, inquit. csl prima gratia, qua primus homo stare potuisset, si mandala scrvare voluissct.

In Iiis locis s. Auguslinus non significat fuisse in viribus liberi arbilrii anle iapsum Adac, perse- verare in bono sine ulla Dei gralia, id enira repu- gnat plurimis lestimoniis paulo ante adduclis: ne- que significat post lapsum Adac non esse in viri- bus libcri arbilrii, adjuncla gralia Dei, perseverare in bono. Sed signillcat, fuisse in stalu innocenliae in viribus liberi arbilrii pcrseverare in bono, quia ipsa cliam gralia,sine qua perseverare non potuis- sct, eral in potestale liberi arbilrii. Nam gralia ba- bilualis jam illi aderat , eaque uli poterat cura vo- lebal; conservalio quoque graliae non deerat, nec defulura eral, nisi ipse sponle a Deo reccdere vo- luisset. Cooperatio divina promptissima erat, sed in aclu primo (ut sic loquar) illi assistens, non in actu secundo, nisi cum ipsi Adamo operari aliquid libuissel.

Dicilur aulem posl lapsum Adae in viribus liberi nostri arbilrii non esse perseverare in bono, quia praeler gralinm habitualem,conservalionern el coo- peralioncm in aclu primo, egemus ob naturae cor- ruplionem vocalione et suasione interna , quae non est in noslra poleslate, quamvis cnim consen- tire vocalioni sit in noslra poleslale , tamen ipsum vocari, et praeserlim sic y,ocari, ut Deus videt,no- bis aplum, congruumque essc , ul vocalioni non resistamus, sine dubio non est in noslra polestale. Sed de his plura suo Ioco dicemus. Illud hic salis esl didicisse ex doctrina sancli Auc;uslini. non e- guissc Adamum ulla gralia praeler eam, quae illi semper aderat, quaeque quodammodo in ejuseral polestale. Quocirca in lib. de correplione et gralia cap. 12. et lib. 14. decivilale Dei, cap. 27. coin- parat graliam, el omnia nuxilia conccssa primo liomini, cum alimentis, quibus ulimur, si volumus non uliinur, si non voluraus.Et in iisdem locis sae- pius rcpelil, habuisse primuin homiuem, graliam, qua possel perseverarc, si vellel, ul aulem vellet , reliclum fuisse in ejus libero arbitrio. IVeque ab hac senlenlia dissentiunl theologi scholastici, ut vidcre est apud magislrum in hb. 2. senlent. dist. 24. § 4. S. Bonaventurain in eadem dist. quaest. 2. Gregorium ariminensem disl. 29. quaesl. l.art. 1. conclus. 3. et s. Thomam in 1. 2. quaest. 109. art. 9.

CAPUT V.

Supernalurale donum fuisse rectiludinem, quam primus homo in creatione accepil.

Proposilioncm primam , secundam et lertiam , quae erat adversus Pelagianos , salis (ut opinor) pro institula brevitale, probavimus: Nunc poslre- ma, conlra Lulhcranos asserenda et confirman- da esl.

Quarla igilur proposilio haec csse polest: Recli- ludo illa. cum qua Adum credlus fuit , e( sinc

24

DE GUATIA PlUMl IIUMIMS

quaposl ejus lapsum homines omnes nascunlur, donum supernaiurale fuil. Hucc est adversus haerelicos hujus lempons. Sed anlequam probc- lur, explicanda est.

Sciendum igitur esl Primo: Ilominem naluraliler constare ex carnc et spirilu, et ideo partim cum bcsliis, partim cum angelis communicarc naturam el quidcm ralione carnis el communionis cum be- sliis, haberc propensiunem quandam ad bonum corporale el scnsibile, in quod ierlur pcr sen- sum ct appclitum: ralione spirilus et communionis cura angelis, habere propcnsionem ad bonum spi- riluale elinlelligibile, in quod ferlur pcr intelli- genliam cl voluntatem. Ex. his autem diversis, vcl conlrariis propensionibus exislero in uno eodem- que homine pugnam quandam, el ex ea pugna in- genlem bene agendi difficullalem, dum una pro- pensio alleram impedil.

Sciendum Secundo: Divinam providenliam initio creationis ulremcdium adhibcret huic morbo, seu languori naturae humanae, qui ex conditione ma- tcriac oriebatur.addidisse homini donum quoddam insigne, jusliliam videlicel originalem , qua veluli aureo quodam fraeno pars inferior parli superiori , <H pars superior Dco facile subjecla conlinerelur. Sic aulem subjeclam fuisse carnem spirilui, ut non possct ipso invilo moveri, neque ei rebellis iieri , nisi ipse iieret rcbellis Deo; in polestale lamenspiritus fuisse , rebellem Deo fieri el non lieri.

Sciendum Tcrlio:MuItis modis dici aliquid natu- rale. Primum enim naturale dicilur id omne, quod habelur a nalivale, qua significalione dicimur na- tura filii irae, Ephes. 2. Et hoc modo jusliliam ori- ginalem falemur dici posse naturalem. Sed baec significalio ad quaestioncm pracsenlcm non perli- net, proplerea quod nalurale hoc modo acceplum non opponitur supernalurali, cum tam naluralia, quam supernaturalia dona possint haberi a nativi- lalc, ut nolum est.

Secundo:NaturaIe dici potest id, quod est natu- rae consenlaneum, quodque eani non deslruil, sed ornat ac perficit. Qua nolione s. Auguslinus Iibro de Spirilu et litera, cap. 27. diclum esse docct ab Aposlolo: Gentes quae legem non habent, na- iuralilcr quae legis sunt,faciunt. Uoman. 2. Quia enim vilium est conlra naturam, gralia vcro sanat naluram, cum ex gratia lex implelur, naturaliter impleri non ineple dici potest. Caelerum de nalu- rali hoc modo accepto, nulla quaeslio est, cum ejusmodi naturale non supernalurali, sed ei quod est conlra nalucam opponalur, et non solum ju- stitia originalis, sed eliam gratiae donum quod- cuinque. et ipsa etiam vi aelerna hoc modo dicen- da sit naluralis.

Terlio:Dicilur nalurale, quod lametsi donum sit graiuilum, tamen naluram juval ac perficit in ope- rihus naturalibus, neque eam eleval ad opera ulla supernaturalia. El hoc modo juslilia originalis, si dislincla esse intelligalur a gralia gralum faciente, donum naluraledici potest, ut loquilur Andreas Vega lib. 2. in concil. tridenl. cap. 11.

Quarlo:Naturale vocalur, quod aul csl pars na- turae, aut fluil a principiis nalurae. Qua signiii-

calione corpus el animus, facullales quoque tum sentiendi, tum inlelligendi, et operationes, quae ab eisdem facultalibus exercentur, naluraiia esse dicuntur. Atque haec esl significatio, de qua hoc loco proprie dispulamus, et naturali, hoc modo consideralo , valde proprie opponilur supema- lurale.

Polcst autem duobus modis dici aliquid super- nalurale, per se et per accidens. Per se, dicitur supernalurale, quod ex genere suo non esl aptum fluere ex principiis naturae, qualis fuit ascensio Eliae igneo curru in coelum, robur Sampsonis, et alia id genus.Per acccidens supernalurale vocatur, quod interdum obtinclur divino miraculo, licet alioqui ex naturae principiis fluere soleat. Talis fuit sensus videndi, quem Dominus caeco nato re- stiluil, sapienlia divinilus Salomoni tributa, el alia non pauca, in Scripturis legunlur.

Jam igitur adversarii censent, rccliludinem il- lam in qua crcalus est Adam fuisse illi naturalem hoc ultimo modo, nimirum quod fuerit velul quae- dam sanitas debila nalurae pene conslilula, idest, non corrupta: et nunc hominibus, qui eam recli- ludinem amiserunl in Adamo, deessc bonum ali- quod nalurale, quale deessel pecudi si caeca, vel claudicans, vel febricitans nascerelur. El si nunc alicui homini originalis illa justitia divinilus rcd- deretur, dicerenl eam esse donum supernatarale per accidens,non per se^ul diximus de oculis red- dilis caeco nato.

Nos vero existimamus rectitudinem illam eliam parlis inferioris,fuissedonum supernaluralc,el qui- dem per se, non per accidens,ila ut ncque ex na- turae principiis fluxerit, neque potueril iluere. Et quia donum illud supcrnalurale eral, ul slatim probnluri sumus, co remolo, natura humana sibi relicla.pugnam illam cxperiri coepit partis inferio- ris cum superiore,quae naturalis fulura eratjdest, ex conditione maleriae secutura, nisi Deus justiliae donum homini addidissct.

Quare non magis differt stalus hominis posl lap- sum Adae a slatu ejusdem in puris naluralibus, quam diffcral spolialus a nudo, neque delcrior est humana natura, si culpnm originalem detrahas,ne- que magis ignoranlia et infirmilale laboral, quam esset et laborarel in puris naturalibus condila. Proinde corruplio naturae, non ex alicujus doni naturalis carenlia, neque ex alicujus malae quali- talis accessu, sed ex sola doni supernaluralis ob Adae peccalum amissione profluxit. Quae senlen- tia communisest doctorum scholuslicorum velerum el recenliorum. Neque enim, quod nos docemus , ex uno Dominico a Soto accepimus nequeconlra- riumscripsit s.Thomas cum caelcrisprobatioribus aucloribus (ut quidam viri alioqui insigniter eru- dili censent),sed, ut dixi, est haec scntenlia corn- munior, ut teslimonia, quae subjungimus, indica- bunl.

Primum igitur s. Thomas 1. par. quaest. 9a.art. 1. sic loquitur de reclitudine, cum qua condilus fuit Adam: Manifcstum,\nqu\l, esl, quod illa sub- jeclio corporis ad animam, el inferiorum virium ad ralionem, non eral naturalis;alioqui post pec- calummansissel, cum etiamin dacmonibus dala

LlllEU UMCCS

23

naluralia posl pcccalum pcrmanserinl. El infra: Ex quo datur inlelligi, sidcserentc gratia soluta cst obedientia carnis ad animam, quod pcrgra- tiam in anima cxislcntem inferiora eisubdcban- lur. Ex hoc loco aperlc discimus hominem in puiis naluralibus conditom, hahiturum fuissc re- bcllioncm illam carnis ad Spiritum, quaui nunc post amissum jusliliae originalis donumomnes ex- perimur. Quandoquidcm obedientia carnis ad Spi- rilum non fuit in primo homine naturalis, scd su- pemaluralis et graluila. Proindc juslilia originalis divinilus homini collala non conservavit solum , scd atlulil el fecil recliludinem parlis infcrioris.

Idem s. Thomas 1. 2. quacst. S2. arl. t. ad 3. Expeccalo, inquil, originali sequitur aliquain- clinatio in aclum inordinalum, non direcle, scd indirectc, sciliccl per rcmotionem prohibenlis , idcst, originalis juslitiae, qu,ac prohibcbat inor- dinalos molus. Fuisscnl igitur in homine inordi- nati molus, nisi donum supcrnaturale accessisset. Idem auclor 1. 2. quaesl. 87. arl. 7. dicil, ex pec- calo originali faclum esse, ul nalura humana sibi ipsi rclinquerelur dcstilula auxilio justiliac origi- nalis. Idem auclor in quaesl. 4. de malo , arl. \. sic loquitur: Est autem considerandum, quod primo homini in sua institulione dalum fuerat divinitus quoddanisupernaturate donwn,scilicel originalis justilia, per quam ratio subdebutur Dco, et inferiores vires ralioni,et corpus animae, ctc. Idem auclor lib. 4. contra Genles , cap. 52. Sccundum doctrinam (inquit) jidci ponimus ho- minem a principio taliler essc instiiulum , quod quamdiu ratio hominis Deo esset subjecta, etin- feriorcs vircs ei sine impcdimcnlo descrvirenl , ct corpus ab ejus subjectione impediri non posset per aliquod impedimenlum corporale, elDeo,et sua gratia supplenlc quod ad hoc pcrficiendum naiura minus habebat. Idem in 2. sentenliar.dist. 31. quaesl. 1. art. 1. Deus, inquit, humanae na- lurae in sui principio supra conditionem suorum principiorum contulerat, ut esset in ratione re- ctitudo quaedam originalis justitiac, quam sine aliqua rcsislentia imprimere posset inferioribus viribus. Quia hoc gratis collatum fuerat, ideo justeper ingralitudinem inobedientiac subtra- ctum est. Unde factum cst, ut primo homine pec- cantc, natura humana , quae in ipso erat, sibi ipsi relinqucretur, ut consisterei secundum con- ditionem suorum principiorum. Nalura igilur hu- mana lalis nunc est ex senlenlia s. Thomae, qualis fuissct si donum illud supcrnaturale numquam habuissel, eo excepto, quod nunc esl poena ex pcccalo inflicta, quod nunc ex nalura clcondilio- nemaleriae profluxisset.

iNeque his repugnat. quod idem s.Thomasdocet 1. 2. quacst. 82. art. 3. ad primum, concupiscere esse homini nalurale, in quantum esl secundum ordinem rationis: inesse aulem homini conira na- turam in quanlum lranscendil limiles rationis.IVe- que enim his verbis significatur non fuisse fuluram in hominc condilo in puris naluralibus concupi- sccnliam trascendenlera limiles ralionis; contra- rium enim expresse docuit s. Thomas, cum ait , inordinalos molus consequulos esse ex peccato

originali, lamquam ex removenle prohibens.Id igi- lur signilicalur, istam concu piscentiam non fuisse fuluram, ul bonum aliquid nalurale, sed ul lan- guorem el viliuin nalurae, non ex intenlione con- diloris, sed ex condilione niatcriae consequens, quale vitium est in gladio ferrco, subjeclum esse rubigini. Omne enim vilium, conlra naluram dici polesl.

Mullo minus his repugnal quod scribit s. Tho- mas in 1. 2. quacst. Sj.art. 1. et 2. pcr peccatum non solum privari hominem donis supcrnatura- libus, scd eliam diminui bonum naturae. IVam in co loco non dispulat s. Thornas de peccato originis in specie, scd de peccalo in universum, ac dicit, bonum naturae diminui per peccalum,quia ex actu pcccandi oritur in eo,qui pcccat inclinatio ad idem pcccatum, cl per hoc diminuilur inclinatio ad vir- tutem opposilam,quac inclinatio ad virtulcm bono- rum naturae dici polest.

Ex qua generali doclrina scquilur, ut ex peccato actuali oriatur propensio aclualis ad idem pecca- lum (ul idem auctor disertis verbis docel in eadem qu. 85. arl. 3.) ex peccalo aulem originali, quod non in aclu, sed in habilu consislil, non orialur directe ulla inclinalio ad malum, sed indirecte (ut s. Thoraas loquilur) tamquam ex removenle pro- hibens.Atquc haec sunlvulnera singularura polen- liarura, de quibus loquitur idem s. Thom. 1. 2. quaest. 85. art. 3. quia enim juslitia originalis languorem illurn impedicbal,qui in nalura humana exislere poluissel ex condilione materiae. Ideo re- inolo originalis juslitiae dono, Ianguor ille se pro- didil; el faclum est vulnus peccali, quod languor naturae csse poluisset.

Deinde eam esse senlenliam s. Thomac, quam nos diximus, perspicuum esse polest ex omnibus ejus interprelibus.Omncs enim communi consensu docent.recliludinem primi hominis effectum fuisse doni cujusdam supcrnaluralis, et eo dono rcraolo mansisse naluram,qualis essct, si in puris nalura- libus condila fuissct, quod atlinet ad motus inor- dinatos partis inferioris: Vide Joan. Capreolum in 2. scntent. dist. 30. quaesl 1. arlic. 1. Thoraam Cajetanum 1. 2. quaest. 85. art. 3. ad 2. duhiura, el quaesl. 100. art. 2. Franciscum Ferrarien. in commentar. 4.1ib. conlra gentes, c. 52. Dcnique ConradumKoellim etBarlholomaeumMcdinam 1.2. quaest. 85.artic.3.et G.qui auclor postreraus addit hanc esse communem sententiam omniura thco- logorum.

El cerle Joanncs Scolus diserlis verbis eam do- cct, cura sic loquilur in 2. scnlenliar. dist. 29. quacsl. un\ci):Potcsl dici crgo, quod si originalis justitiae habuit illum effectum faccre, scilicet perfectam tranquillitalem in anima quantum ad omnes polcnlias, ita quod natura inferior non inclinaretur conlra judicium supcrioris , aut si inclinaretur quanlum cst cx se, posscl tamen ordinari, et regulari sine difficullale superioris, cl sinc Iristitiainfcrioris: cum hoc non habuerit polentia facta in puris naturalibus, nccessc est ipsum ponere donum supcrnalurale,quod sil illa tranquillitas pcrfecta in anima.

Nec minus apcrlc docct eara Durandus in 2. sen-

26

Dl<; GRATIA PRIMI HOMINIS

lcnliar. dist. 20. quaest. 5. ubi cum dixissel: Ju- slitiam originalem proprie esse rectum ordinem virium inferiorum et superiorum, ila utinferiores supcrioribus subjeclae essent, infra numerosepti- mo sic loquilur:/wsMia originalis, quamvis essel condilio corporalis,erat tamen mere donum Dei, cl non proprietas naturalis. alioquin mansisset post peccalum, sicut nalura mansit cum suis naturalibus proprielalibus; ergo juslitia origina- lis non fuisset transfusa a parenle in prolem,scd fuisset proli a Deo infusa, sicut parentibus fuit a Deo gralis collata.El dist. 30. quaest.l. admiltit cum s. Thoma morlem,et caeteros,defeclus huma- nos, in quos per Adae peccatum incurrimus, esse a nalura, ut a caussa per se, a culpa vero sicut a caussa reraovenle prohibens, quia videlicet per culpam Adae amisimus donum juslitiae originalis, quae defectus illos prohibebat. Idem apertissime docent Gabriel in 2. disl. 30. quaesl. 1. Marsilius in 2. quaest.18. el 19. et alii quos longum esset,et minime necessarium huc adducere.

Porro veleribus scholaslicis consentiunt recen- tiores doclores: ac ut paucos de multis proferam, Joannes Driedo lib. l.de gratia etlibcro arbitrio. cap. 3. par. 4. in Gne: Et horum, inquiLconside- ralione facilepolest quis inlelligere lemperaluram iilam , seu consonantiam omnium virium sub impcrio rationis, non fuissc hominis secundum naturam ejus conslitulam ex anima ralionali et carnc, scd secundum peculiarem gratiam Dei danlis priino homini,ut inquil Sapicns viriutem contincndi omnia, per quam non solum inferio- res animae vires, sed cl lolum corpus coniineba- iursub rationalis animae imperio, per quam et corporales defeclus, ut mors, morbi et humorum corruplioncs potcranl cohiberi.Per peccatum au- tem amissa virtute hac,quac erat originalis jusli- lia.jam natura humana sibi relicta secundum di- versilatem naluralium comptexionum diversi- mode movetur.

Ruardus Tapper in defensione arliculi secundi, ponil aliquot propositiones de peccato originali. Quarum duas hic adscribam,secundam et terliam. Secunda propositio haec esl: Fide firmaetin- fallibili, credendum est, quod virium rebellio et motiones inordinatae, ignorantia, infirmitates, mors et univcrsae miseriae, quas paliuntur ho- mines, sunt poena peccali, et non naturales ho- minis condiii conditiones. Terlia propositio est haec: Universa haec mala potuissent esse nalu- lurales hominis conditiones propriclates , ut si homines creasset sine gratia et justitia ori- ginali,quae sola impediebat ne haec mala essent inhomine,sinequascquuta fuisscnt principia na-~ iurae, sicut et nunc sequuniur naiuram ab ea deslitutam.quemadmodum earum plurimae sunt in caeieris animalibus. Haec ille.

Andreas Vega lib. 2. in concilium tridenl. cap. 11. Ipsa, inquil, lex membrorum, carnis scilicel rebettio ad Spiritum, ex conditione est nalurae nostrae, elnon ex aliqua mala qualitate trans- fusa in nos a parenlibus nostris, ul communi- lcr docent scholastici contra Gregorium arimi- nensem, el perinde alque in nobis, fuissent in o-

mnibus creatis puris 7ialuralibus. Habent tamen haec in nobis rationem poenae, quam non ha- berent in creatis in puris naturalibus,quia Deus hosdefcclus nalurales reformaverat per jusiitiam originalem , quam perdidimus per peccatum. Vide in eandem senlenliam Dominicum a Soto lib. 1. de nalura et gralia, cap. 13. Alberlum Pighiura controversia prima, et alios.

Denique nescio, quo modo possit ullus hoc tem- pore catholicus dubitare, fuerit ne primi hominis integritasnaturalis, an supernaturalis, cum, ut su- pra notavimus, duo summi pontiflces, Pius V. et Gregorius XIII. arliculum illum damnaverint, In- tegrilas primae conditionis non fuit indebita naturae humanae exaltatio, sed naluralis ejus conditio.

CAPUT VI.

Probalur verilas quartae propositionis.

Nunc tandcm proposilio quarla superiore capite explicala, ex divinis lileris , velerum lestimoniis et argumenlis ex ratione duclis, comprobanda esl. Quo loco illud animadverlere oportebit,lestimoniis omnibus noslram senlenliam conGrmari, quae vel oslendunt integrilatem primi hominis fuisse super- naturalem, vul certc donum aliquod supernalurale primo hoinini fuisso collalum , utrumque eniin in controversiam venit, et suos babet oppugna- tores.

Primum igitur sacrae literae,quid ex conditione suae nalurae sit homo,indicanl illis verbis: Pulvis es, etinpulverem reverteris, Genes. 3. Haec e- nim est senlenlia illorum verborum. Quamquam te valde gloriosum mea benignitate cffecerim, ita ut posses neque mortem, neque mala ulla formi- dare, tamen ex natura tua pulvis eras , mortalis, fragilis, doloribus, laboribusque-obnoxius, ct quia dono illomeo superaddito culpa tua spoliatus es, et in stalum tuum naluralem recidisli, ideo nunc etiara pulvis es, et in pulverem reverleris. Adhaec in psalmo octavo describitur his verbis hominis prima crealio:()iwc£ esthomo,quiamemor es ejus, aut filius hominis, quia visitas eum? minuisli eum paulo minus ab angelis, gloria ei honore coronasti eum, et conslituisli eum snper opera manuum tuarum. Casus autem ejusdcm descri- bilur in psal. 48. Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus estjumentis insipientibus et similis factus est illis',qu\bus duobus modis in- dicatur fuisse primum hominem donis supernalu- ralibus ornalum. Primum. quoniam miratur pro- pheta hominem fere angelis aequalum. Quid est, homo (inquit) quodmemor es ejus; quasi dicere vellet, mirum esse, hominem natura sua corpora- tum, morlalem, animalium caeterorum affeclibus obnoxium, ad eam gloriam evectum , ul parum o- mnino ab angelis abesset. Deinde accedit,quod dona alia primo homini initio collata, vocat hono- rem et gloriam: honor aulem et gloria sine du- bio aliquid exlrinsecum el superadditum desi- gnant.

Item Ecclesiaslici M.Deus creamt hominem de

LIBER UNICUS

27

lerra, el sccundum se veslivit illum virtute. Quo loco crealio relerlur ad naluram, indumenlum vir- tutis ad supcraddita dona. Quemadmodum enim dc houorc, sic eliam de indumcnto recte dici po- lesl esse quid exlrinsecum et superaddilum. Quo eliam perlinet parabola dc eo qui incidit in lalro- nes, Lucae 10. primum cnim despoliaverunt eum, deinde plagis imposilis abierunl semivivo relicto. Ubi non solum inlelligimus ex nomine veslium , quae (ul diximus) exlrinsecuin quid significanl , colligi posse donis supernaturalibus privalum fuis- se primum hominem, sed etiam animadverlimus , plagas nalurae humanae ex despolialione conse- quutas esse. Neque enim sine caussa Dominus in parabola illa prius dixit, hominem spolialum, po- sierius aulcm vulneralum fuisse.cum tamcn conlra accidere soleat in veris lalrociniis: nimirum indi- care vcJuit in hoc spirituali lalrocinio, ex ipsa a- missione jusliliae originalis nala csse vulnera no- slrae nalurae, siquidem donum illud justitiac non solum legebat el ornabal,sed eliam curabat et sa- nabat languorem illum, qui ex condilione maleriae alioqui pullulasset. Proinde cx nalura humana dono illo jusliliae spoliata, sibique rchcla conli- nuo phigae illae et vulnera eruperunt. Quae o- mnes ex Adamo nali experimur.

Poito parabolam islam de jaclura donorum et virlulum, quam primus liomo peccando fecit, ex- ])onunt communi consensu Palres, s. Ambrosius, Bcda, Theophylaelus et s. Basilius, quem in calhe- na ciiat s. Thomas in commentario hujus loci,ncc- non s. Augustinus lib. 2. quaestion. evangelicar. quaest. 19. el s. Bernardus serm. i. de annun- ciatione.

Accedant secundo leslimonia veternm Palrum. S. Dionysius areopagila hb. de divin. nominibus c;ip. 4. parl. 4. de daemonibus loquens: ISec an- gelica, inquil , munera his tribula aliquando permulala, sed integra sunt, penitusque con- ypkua. Quae verha ila edisserit in commenla- rio ejus loci Biarsilius Ficinus : Sicut , inquil , noctumus aer lenebrosus, non quia vel rem no- vamsubeat.vel naturam amillat suam: Sed quia deest ei solis lurnen , quod rem per se tenebro- sam effcit lucidam : sic animus , ac daemon malus cognominatur , non proplerea quod vel nalurale quidquam pcrdat, vel suscipiat alie- num. sed quia dejicit a benefico Dei munere. Haec ille.

Alque hincacceperunl scholaslici theologi coin- munem illarn senlenliam, Naluralia in daemonibus poslcasum (Dionysio teste) mansisse integra:Quod idem sinedubio de homine quoque inlelligi debet. Quod si naturalia in angelo el homine posl lapsum inlegra remanserunt, et salis conslat, jusliliam, in qua conditi sunt.in eis post lapsum non mansisse, cerle manifesle scquilur, jusliliam illara angelo el homini naiuralem non fuisse.

Neque repugnat quod hoc loco ex Dionysio do- cemus, naluralia in angelo elhomine posl lapsum inlegra remansisse, cum eo,quod supra non semel docuimus, naturam noslram per Adae peccatum vulneralam el corruplara esse: Nam eadem noslra et daemonum nalura , si referatur ad eum slalum,

in quo csse potuissct, si in puris naturalibus crea- ta fuisset, integra dici debel,et in hoc sensu inlc- gra dicilura Dionysio ct theologis. Si vero slalum illum respiciamus, ad quem bcnignitale condiloris fuerat evecla, vulnerata et corrupta dicenda est. Exemplum hujus rei habemus in Sampsonc , qui post crines resectos cum insignem illam forliludi- nern divinilus acceplam amisisset , infirmus faclus dicilur, non quod essetjam infirmior, quam homi- nes ut plurimum essc soleant, sed quod cssct in- firmior, quam ipse anlea fuisset.

S. Basilius in lib. dc Spirilu sanclo ad Amphi- lochiuin cap. 16. Sa,nclilicatio, inquil, non esl absquc Spiritu: non enim naturac sanctae sunt coclorum virtutcs, sedjuxla proporlionem emi- nenliac inler ipsas, sanctificationis mensuram a Spirilu smcto habent. Ilaec ille. Neque dubilari potcst, quin quod de angelis s. Basilius scripsit , idem in primum homincm aple convcnial. Quare non natura sanclus fuit primus homo dum paradi- sum incoleret,sed a Spirilu sanclo mensuram san- clificalionis acccperal: proinde juslitia illa origina- lis, divinaque simililudo, qua pracdilus eral, non condilio naturalis, sed donum supernaturale fuil.

S. Joannes chrysoslomus hom. 15. in Genes. de Adamo el Eva, qui cum nudi essenl, lamcn oh ju- slitiam originalem non erubcscebanl, ila loquitur: Gloria, inquil, quae supernc venerat , vcslili c- ranl. Ubi vides jusliliam originalem comparari in- dumenlo, elindumcnlo superne venienti: ul inlcl- ligas eam non ex halurae principiis, sed e coelo , ac supra naturae condilioncm primis parcnlibus accessisse.

Sanctus Cyrillus lib. 1. in Joan. cap. 9. de Ada- mo loquens, Participalionc, inqu\t,luminis splcn- det super naturam suam glorificantis Dei rjratia ct variis donorum ornamentis ascendens. Et in- fra: Miscricors eniin vere Dominus esl, qui crea- luram,parvam alque ahjectam, sccundum na- turam, magnam alque mirabilem sua efficit bo- nilate. El cap. 13. Crcatura cum serva sit, nutu solum et voluntale Patris ad supernaturalia vo ■ cafwr.EtinIib.de adorat. in Spirilu anle me- dium. Vhi, inquit, Deo conditore animal Iwc, id- est< homo , suae naturae rationibus absolutum esl, accipil statim simililudinem ad illum. Deni- que in lib. quod Spirilus sit Deus, prope iniliuin: Cum, inquil, possc facere el concedcre creaturis dignilalem.quae crealuram cxcedil. amplius sit quam feral crealurarum nalura: et Spirilus dei- ficet, quomodo esset creatura, elnonmagisDeus utpotc dcificus? Ex his s. Cyrilli doctissimi homi- nis tcslimoniis aperlissime discimus,Adam pracler naluralia ornamenla, mulla eliam dona supcrnalu- ralia acccpisse et naluram humnnam , per se par- vam alque abjeclam esse, sed condiloris benigni- late ad ingenlem gloriam exaltari. Ncque his dis- similia tradunt Palres latini.

S. Ambrosius in lib. dc Isaac, et anima cap. ."). NecAdam, inquit, nudus erat quando eum inno- centia vesticbat. El lib. 2. de Jacob, el beata vila cap. li. Sic, inquil, despoliatus Adam, nudusin- venlus est. El lib. dc Elia, el jejunio cap. h. 0- pertus, inquil , erat Adam virtuium velamine ,

2S

DE f.n.MlA PMMI HOMINIS

priasquam praevaricaretur, sed lamquam exu- His praevaricalione, vidit sc cssc nudum, quia indumcnlum, quod habebal, amiserat. Innocen- liae nulem illius veslcm, non naturalcm, sct gra- tuitam fuissc indical, lum ipsa veslis appellatio, quac superaddilum quid significat , lum id quod idcm auclor scribil lib. 7. in Luc. cap.47. ubi ex- plicans parabolam ejus, qui incidil in lalroncs, et camapplicans ad Adam, el nos omnes: Quisunt, inquit, isli lalrones, nisi angcli noctis ct tcnc- brarum ? Ili anle despoliant , quac accepimns indumcnta gralia spiritualis, ct sic vulnera in- ferre coiwterunt. Et in lib. dc paradiso cap. 14. Quid cst, inquit , Adam ubi es? idcst , non in quo, sed in quibus es : non ergo interrogaUo cst, scd incrcpatio , de quibus (inquit) bonis , dc qua bealiludine , de qua gratia , in quam miseriam recidisti.

S. Hieronymus in cap. 3. Oseae: Dacmoncs, in- quit, qui lapsi sunt a propria dignitate ct nihil aniiquac gratiae possidcntes, aridi sunt et vetcri siccitatcmarcenlcs. Ex quo loco babemus, angelos pcr peccalum dona supernaluralia perdidisso. Si enim nomine graliae dona naluralia intelligere- mus, consequens essei, ul angeli nihil naluralium donorum posl peccalum retinercnt, alque adeo ad nihilum redacli esscnl. Eslauteni eadcm ratio lio- minum el angelorum, ut advcrsarii confitenlur; et colligilur ex s. Auguslino lib. de correptione, et gralia cap. 10. et 11. non igilur negandum cst , homincs per lapsum Adae , dona supernaturalia amisisse.

S. Auguslinus lib. 12. de civil. Dei cap. 9. de nngelis ila loquitur: Simul in eis condens nalu- ram el largiens gratiam. Ubi aperlissime distin- guil in angelis naluram a gratia, el lib.13. cap.13. de primis nostris parenlibus sic ait: ■Poslcaquam praecepli transgressio facta esl, gratia dcscrcntc divina, de corporum suorum nuditatc confusi sunl. El lib. 11. de Genes. cap. 31. Mox, inquil , ut praeceptum transgressi sunt, inlrinsecus gra- tia dcserenlc , omnino nudati in sua mcmbra oculos injecerunl. Ellib. 4. in Julianum cap.ult. Quid est, inquit, gustalo cibo prohibitio nudilas indicala, nisi peccalo nudalum quod gralia con- tcgebat? gralia quippe Dei magna ibi erat, ubi terrenum et animale co?'pws bestialem libidinem r.on habebai. Qui ergo veslitus graiia, non habe- bat in suo corporc quod puderet, spoliaius gra- tia sensit quodopcrire debewt.

Vides in his locis, semper ab Auguslino inno- cenliam illam, juslitiamque originalem primi ho- minis, graliam nominari.Vides item eam indumen- lo, quod superaddilur extrinsecus humano corpori perpeluocomparari.Videsdenique beslialem libidi- nem lerreno et animali corpori naluraliler conve- nire, et ideo non ex nalura , sed ex magna Dei gratia corpus Adami lerrenum et animale libidinc illa in slatu innocentiae caruisse. Adde quod idem s. Auguslinus lib. 3. de libero arbitrio cap. 20.22. et 24. non obscure docet potuisse creari homi- nem sine juslilia originali, neque eum locum in relraclalionibus correxit, sed confirmavit potius , cum in lib. 1. Retraclalion. cap. 9. ita loquutus

est: Ignorantia cl difJicnUas , eliamsi cssent ho* minis primordia naluralia, nec sic culpandm Dcus, sed laudandus csset. Al si juslilia originalis mtturalis essel, non poluissct homo sine ea creari, nisi Deus rem naturaliter mancam el imperleclam sponle condere voluissel, quod abhorrere videtur ab ejus sapicnlia et bonilalc: Dei enim perfecla sunt opcra. Deut. 32.

S. Anselmus in lib. de conceplu virginali , et pcccato originali cap. 22. de Adarno sic loquilur: Quoniam, inquil, in tantac gratiae cclsitudine positus, quac bona sibi ct aliis servanda acce- perat, spontc deseruil, idcirco filii perdiderunt, quae pater illis cum scrvando dare posset, non scrvando abstidit.

Denique s. Bernardus in primo sermone de an- nuncialione dicit,Adamum praevaricando amisisse indumenla virlutum elsimilitudinem ad Deuin,non aulem imaginem divinnm.aww illa (ut ipse loqui- tur) non erat assuta, sed insita, alquc ipsi im- pressanalurae.Quocwcz ex teslimonio s.Bernnrdi, juslilia, caeleraeque virtutes.quarum jacturam pri- mus horno peccando fccit, non eranl insilae el im- pressac ipsi nalurae, ul sunt dona naturalia, sed extrinsecus assulae ac superaddilae,ul sunl dona supernaturalia. Atque haec ex Patribus sufficiant. Addamus nunc argumcnla ex ralionc pelila.

Prima ralio.Naturale csl corpori animali sensu et nppetilu praedito concupisccre bonum sensibile : naturale eslspirilui ralionali concupiscere bonum spiriluale,quare si fiat una natura ex spirilu ratio- nali et corpore animali conflata, nalurale eril illi haberc divcrsas ct inler se pugnantes propensio- nes. Quod igitur primi parenles nostri ante pecca- tum pugna isla diversarum appelitionum carerenl, donum erat supernalurale , non condilio nalu- ralis.

Secunda ralio. Si corruplio, quae nunc csl in natura humana, non est consequuta ex sola remo- lione doni supernaturalis,neque fuissel in homine in puris naturalibus condilo; quaero caussam ejus; aliqua enim caussa esse debet rebellionis carnis nd spiritum. Respondent quidnm , caussam esse Deum Scriplurae partim reclamant , quae concu- piscentiam non esse exDeo.mullis in locis leslan- tur. Joannesin epist. 1. cap. 2. dicil: Concupi- scentiam non esse ex palre, sed ex mundo. Jaco- bus in epislolasua cap. l.scribil:Neminem a Deo tenlari, sed a concupiscenlia sua, quod cerle non scriberet, si concupiscenlia ipsa,quae fons est len- tntionum, a Deo nobis esset inserta.Lex: Noncon- cupisccs , sancta et bona, quam et legem menlis Aposlolus vocat ad Boman. 7. sine dubio est a Deo: quomodo igilur lex membrorum quae illi repugnat, csl a Deo? et quomodo jubel Deus ut non faciamus quod ipsc in poenara peccali cogit nos faccre?

Porro s. Auguslinus scribil quidem multis in lo- cis, inobcdienliam carnis a Deo relribulam homini in poenam peccali, sed explicalid faclum csse per ablationcm gratiae , non per immissionem concu- piscenline. Sic enim loquilur lib. 11. de Gcncs. cap. 31. Iflox ut praecepium transgressi suril, in* trinsecus graiia deserente omnino nudali in sua

LlliCU UMCUS

21)

mcmbra oculos injeccrunt. Et lib. 4. in Jiilianum cap. 13. A'o?i i?i /Vudu, inquit, Kgrwi /?u£ libido: etideo bonum erat lignum. sed mala est inobc- dientia libidinis, quac adversus liominis inobe- dicnliam, quam in ligno admisil Deo desercnlc surrexit. Audis, Deo descrenle, non Deo inserenle libidinem surrexisse.? E4 simililer loquilur in aliis locis supra cilutis. Quemadmodum eliarn cum idcm Auguslinus clocel, peccalum aliquando poenam es- sc pcccali, et per hoc a Deo. a quo esl omnis jusla poena, non inlclligit peccatum essc a Deo insercn- tc maliliam, scd non impertiendo miscricordiam. Lih. 5. in Julianum cap. 3. Cum, inquit, dicitur homo tradi dcsidcriis suis, inde fit reus, quia deserlus a Deo cedit eis.atqucconsentit,vincitur, capitur, traliitur, jiossidetur. et fiet cipeccalum conscquens praecedentis poena pcccati. Et in e- pisl. 105. ad Sixtum: A'o?i obdurat Deus impar- liendo maliliam. sed nonimparlicndo miscricor- diam. Et tract. 53. in Joanncm: Sic cxcaecat, sic obdurat Dcus. desercndo et non adjuvando.quod occulto judicio facere potest.iniquo nonpotest.hn- que non estDcus concupiscenliae.sive corruplionis noslrae nalurac caussa.nisiulremovens prohibens, ut s. Thomas loquitur in locis supra citalis.

Omitlo scnlenlias illas,quae caussam hujus cor- ruplionis referunt in pomum velitum , sivc in fla- tum serpenlis: Tum quod plane sint improbabiles; Tum quod in dispulalionc de peccato originis com- modius rcfelli possint. Quarc cum nulla possil reddi caussa hnjus corruplionis praeler condilio- nem inaleriae, ulcaussam eflleienlem.et peccalum Adami ul caussam demeritoriam, ct divinam jusli- tiam dono supernaturali hominem spolianlem ut caussam rcmovcnlcm prohibcns, in his esl acquie- scendum, neque alia caussa quaerenda esl.

Tertia ralio. Ex peccalis,quac ab hominibus post lapsum primi hominis commiltuntur, quamvis plu- rimis el gravissimis, amillilur solum donum gra- liae supcrnaturalis, elacquirilur propensio quac- dam ad idem pcccalum iterum comtnillendum, et minuilur inclinalio ad virlutem peccato illi conlra- riam , sed non corrumpilur principium aut do- num aliquod naturale, neque acquiritur aut augc- tur propensio ad omnia vilia, neque minuilurin- clinalio ad omnes virtules, ul expcrientia ipsa lc- statur. Al peccalum Adae cum fucrit cerlum quod- dam el actuale peccalum, el ejusdem gencris cu- jus sunt caetcra, quac ab hominibus commiltuntur non videlur alium eflcetum producere poluissc , quam producant caelera, eo exccpto, quod illud.ut capilis tolius nalurae, in omnes posteros redunda- vit: non igitur probabile est ex peccaloAdac nalu- ralia principia, sive dona potuisse corrumpi , ne- que concupisccnliam illam nasci, quae esl pro- pensio ad ornnia vitia, nisi ea remolo justitiac ori- ginalisdono, ex ipsa nalura composita, ex conlra- riis consequuta fuissel.

Quarla ralio. Si nalura humana,qualis nunc est, remolaculpa. mala cst, ct nccessario labilur in peccata.ct ideo non poluit a Deo creari. ul adver- sarii volunt.sine justilia originali: cerlc sequilur , non posse homincm morluum a Deo revocari ad vilam, nisi prncdilum originali juslitia: idcm enim Beli.ab.viri Vbl. IV.

sequitur absurdum, sivc crealur , sivc reparclura Deo nalura mala, et quac ncccssario pcccct. Non cnim rcparalio illa minus csl opus solius Dci , quam creatio. Et sicul Dcus dicerelur auctor pec- cali, si naluram crearcl, quac non posscl pcccata vilare: sic ctiam censerctur peccali auctor, si na- luram rcpararet,praeserlim solus elimmediata sua aelione, quae non posset pcccalo abslinerc. At mullos novimus ex sacris litcris a morluis cxeila- los divina virlulc, et cx iis nonnullos, quos oinni- no credihilc csl a peccalo originis 1'uissc purgalos, qualis fuit Lazarus frater JLirthac.infantcs il!i,quos Elias et Elisaeus a mortuis revoearunt: qui lamcn sine dubilalione ulla etiam in nova illa vila justilia originali carcbant, et tales cranl qualcs sunt caelc- ri. qui cx parenlum carne per gencralionem via ordinaria propaganlur. Adde quod ratio a majori duci polest. !\am si Dcus animas justas Lazari et infantium, de quibus diximus, conjungere poluit inilio animas, neque juslas, neque injuslas simili corpori conjungere?

Quinta ratio proprie pugnat adversus illos, qui non solum qualcmcumque rcctitu[linem,sed eliam omnia dona primis parentibus in crealionc conccs- sa naturalia fuisse conlendunt. Primi parenles e- vecti fucrc ad eam dignilatem ul esscnt iilii Dei , et Dii quidam, idesl, divinae consorles nalurae, ut s. Pelrus loquilur de iis,qui juslificanlur pcr Chri- slum. Neque id adversarii negant, et nos in se- quenti disputatione fusius comprobabimus:At pro- feclo absurdissimum est, rem creatam , qualis cst homo, Dcum , vel Dei filium naturaliler faccre. Quocirca s. Augustinus in 3. lib. adversus Maxi- minum cap. 15. Ideo, inquit, homo fd gratiafi- lius, quia non est natura. Et s. Cyrillus lib. l.in Joan. cap. 18. Alia, inquil, naturae ratio.alia a- doptionis, et alia veri filii, alia adoptati. Sumus aulem nos lilii Dei adoplione. Vere igilur ac nalu- ralitor ille lilius est, per qucm nos in filialionem adoplati; et supra dixerat: Quoniam gentcs filium per fidem receperunt.potcstatem etiam accipiunt ut filii Dci fiant. Accipiunt autcm a jilio, cui soli naluraliter hoc inest.

CAPUT VII.

Rcfcllunlur argumenla conlra supcriorcm sentenliam.

Solvemus nuncaliquot objccliones, quae advcr- sus quartam proposilionem fieri solenl.

Prima objeclio: Si juslilia originalis supernalu- ralis fuisscl; sequerctur concupisccntiam carnis futuram fuisse naturalem, ac per hoc bonam, ct a Dco: At Joannes in 1. epist. cap. 2. dicit eam non esse ex patre, sed ex mundo.El Paulus ad Roman. 7. dicil se cam odissc: et Auguslinus lib.G. conlra Julian. cap. 5. et alibi multis in Iocis probat eani esse malam ac nalurae conlrariam.

Responsio: Concupiscentia carnis nunc quidem pocna peccali esl, tamcn homini condito in puris naluralibus fuisset sine dubio naluralis,non quidcm ut bonum aliquod naturae,sed ut dcfcctus.el qui

30

DE GRATIA PRIMI HOMINIS

inorbus quidam nalurae , ex condilione materiae consequens. Quare reclissime dicilur non esse ex Dco, odio, non amorc dignam, malam, naluraeque conlrariam, propter duas caussas , primum quia non ex intenlione aucloris nalurae, sed practer e- jus intenlionem in homine extitisset, si in puris naluralibus homo creatus fuisset.Deindc quia Deus illam suslulerat, el ex ipsius hominis culpa locum in nobis habet.

Secunda objeclio: s. Auguslinus in enchir. cap. 11. scribil animorum quaecumque sunl vitia, na- turalium esse privaliones bonorum. Sunt aulem vulnera nobis ex peccalo primi parenlis rclicla,vi- tia quaedam animorum: igilur ea vulnera nalura- lium sunt privaliones bonorum ; juslilia igiturori- ginalis, et prima illa naturae humanae integrilas , cui privative vulnera opponunlur naturalis erat.

Responsio. Videlur s. Augustinus co loco per naluralia bona, non formas sed subjecla intellige- re, ut senlenlia ejus sil, mala illa quac dicunlur vilia, privationes esse naluralium bonorum, quia in bonis naturis insunt, easque conlrariis virtuti- bus privanl. Nam paulo anle dixerat, eadem forma loquendi ulens, corporales morbos esse privalio- nes bonorum, quia substanlia bona esl,quae acce- dente morbo sanilatc privalur. Quod si hoc modo accipiamus verba s. Augustini, vcrissima sunt, ne- que pugnant conlra senlenliam noslram: Neque c- nim negamus animos humanos qui virlutibus pri- vanlur succcdenlibus viliis,naluralia bona dici de- bere et esse. Praelerea loquilur s. Augustinus de viliis,quae sunt habitus quidam per iteratos malos actus acquisili, non de concupisccnlia, ignoranlia, infirmilale el malitia, cum quibus nascimur.

Porro vilia omnia privaliones sunt naluralium bonorum, idcsl, naluralis recliludinis, non qualis in primo homine fuil, sed qualis esse poluil, si in puris naluralibus conditus fuisset. Nalura enim crcala sine juslilia, et sine peccato (id enim voca- raus in puris naturahbus) suam quandam habet rcclitudinem, qualenus videlicet nullam habet vi- tii curvitalem. Denique si cogeremur per naluralia bona apud Auguslmum, inlelligere jusliliam origi- nalem divinilus dalam et superadditam nalurac ; promptum essel rcspondcre donum illud nalurale bonum vocari, quia naluram non deslruat,sed per- ticiat: Qucmadniodum econlrario vitiuin dicilur conlra naluram, quia naluram non perficit , scd corrumpil.

Terlia objeclio: S. Auguslinus lib. 12. de civila Dci cap. 1. sicloquilur de angelis: Cum vilium crealurae angelicae dicitur, quod non adhaerel Deo, hinc apcrtissimc dcclaralur, ejus naturae ut Deo adhacrcat convcnirc. Quod si nalurale est angelo adhaerere Deo, certe naturale erit eliatn homini; non igitur opus fuit dono aliquo superna- lurali ut primus homo Deo adbaererel, ac per hoc juslus el reclus essel.

Responsio. Docel eo loco s. Auguslinus,nalurae angelicae convenire ut per charilalem adhaercal Deo, el in hoc dislingui a naluris ralione carenli- bus,quibus non convenit,ul per charitalem adhae- reanl Deo, ac dc ipso beatae sinl, quamquam ncc miserap. esse possint. Sed non docet. id angelo-

rum nalurae naturaliler convenire, quasi possil an- gelus suis solis viribus Deo per charilalein inhae- rere, aut cerle quasi donum charitatis infusae ne- cessario angelis debealur, ila ut naturale, non su- pernaturale; debilum, non graluilum dici dcbeat. Quin polius contrarium discrtis verbis docet in eodem lib. 12. cap. 9. cum sic loquitur: El islam (bonam volunlatem) quis fcceral nisi ille,qui eos cum bonavoluntale, idest, cum amore caslo , qui itli adhaercnt,creavit,simul in cis et condens naturam et largiens gratiam? Et infra: Confden- dum cst igitur cum debila laude creatoris, non ad solos sanctos homincs perlinerc,verum ctiam de sanclis angelis posse dici, quod charilas Dci diffusa sit in eis per Spirilum sanclum,qui datUo est eis. Haec ille, qui apertissime dislinguil in an- gelis naluram a charilate, quam graliam vocat, et non pcr creationem, sed per Spiritus sancli inspi- ralionem diffusam in eis fuisse scribit. Denique nihil aliudhoc loco de angelis dicil, nisi quod de hominibus dixillib.de praedestinalione sanclorum cap. 8. posse habere fidem ct charilatem, nalurae esse hominum, habere aulem, graliae fidelium.

Quarla objectio; S. Auguslinus in lib. de corre- ptionc et gralia cap. 11. el in enchiridio cap. 106. scribit, fehcilalem illam, per quam homo neque peccare, neque mori, polcrit, id esl, vilam aeter- nam nunc esse munus graliae, quae merces meriti fulura eral, si primus homo in stalu innocentiae permansisset. Ex quo sequi videlur, ut in slalu innoccntiae nulla gralia opus esset ad vilam aeler- nam promerendam,ac per hoc juslilia originalis et ipsa charilas, per quam meremur,non donum gra- liae,sed condilio naturalis primis parentibus fuerit.

Responsio. Ex senlenlia s. Auguslini, merita vi- lac aelernae ul nobis posl lapsum Adae sunt ex gralia, ita quoque angelis sanclis, el ipsi Adae an- te lapsum fuerunt exgratia: proindc in omni slalu vita aeterna el merces est, et gratia. Non potuisse angelos,aut primum hominem in stalu innoccnliae meriluin vitae aelcrnae habere sine gratia, docet Auguslinus in iisdcm locis, unde sumpla est obje- clio. Nam in enchiridio cap. 106. eum dixissel:/Va- tura /m??icma (fclicilatcm, qua mori non poteril) est acceptura per graliam, quam fuerat, si non pcccasset, acceplura per meritum, conlinuo sub- jungit ; Quamvis sine gralia nec tunc ullum me- ritum esse poiuisset. El lib. de correplione et gra- lia cap. 11. de slalu primi hominis anle lapsum disserens:A;ec ipsum, inquil, Dews esse voluit sine gratia sua, quia liberum arbitrium ad malum sufficit, adbonum aulemparum est, nisiadjuve- tur ab omnipotcnti bono. Vidcs igilur cx Augu- slino neque angelis, neque primo homini ante la- psum felicilalem esse poluisse mcrcedem, el non graliam, cum sine gralia nulla bona mcrila habere poluerit. Nobisautem post lapsum Adae vilam ae- ternam non esse solam gratiam. sed eliam merce- dem, docet idem s. Auguslinus in epistola 105. ad Sixlum: NuUane, inquit, sunt mcrita justorum? suntplane, sed uljusli fierent, merita nonfue- runt. Et infra: Sicut merito peccali tamqiiam slipcndium redditur mors, ita merito juslitiae tamquam stipendium vila aelerna.

LIBER LMCIS

31

Car ergo (inquies) si cl nobis et illis vita aeler- na eslmerees et gralia, s. Auguslinus dicit in lo- cis citalis, nobis vitam aetcrnam esse donum gra- liac, quae merces meriti fulura erat, si Adam non peccasset? Respondeo: Propter duas caussas. Pri- mum, quia angcli et primus homo ante Iapsum ha- buerunt solum gratiam qua possent beuc mereri, et pcrscvcrare si vellent , ut autem vcllcnl, reli- ctum cst in eorum libcro arbilrio; sancti vero post lapsum Adac, non habent solum graliam,qua pos- sinl bene mereri et perscverare, si velint, sed ha- benl graliam qunndam polenliorem, qua fit, ul vc- linl. ut s. Auguslinus docet lib. de correplione, et gratia cap. 11. cl 12. Itaque respectu hujus graliae quae facit uos velle et pcrscverare,dicilur vila ae- terna nobis donum graliae, angelis autem el pri- mo homini,si non peccassct.merces merili: Quam- vis, ut ostendimus, absolule ulriusque sit merces et gralia.Qucmadmodum autcm gralia illa, quae fecit nos velle,non lollat liberum arbitrium, dice- mus poslea suo loco.

Altcra caussa est, quia nos post Adae peecalum indigni facli sumus bealiludine, ct digni miseria sempilerna. Neque solum non hahemus velle bo- num, scd neque posse id velle, nisi ex nova Dei bcnignilatc id assequamur. Quare respectu hujus novae benignilatis, qua non eguerunt angcli san- cli, neque primus homo, si non peccasset, eguis- set, dicitur nobis bealitudo donum gratiac, quae alioqui merces merili fulura erat. Alque hoc esl quod docet s. Augustinus in enchirid. cap. 106. cum ail: Sed post illam ruinam major est miseri- cordia Dei, quando et ipsum liberum arbilrium Uberandum est a serviiute, cui dominalur cum ??ior£epecca£uni.Exemplum hujusrei esse posset, si rex quispiam alhletas mullos ad cerlamen pro insigni obtinendo bravio sua bcnignilatc admil- leret, eosderaque armis et caeleris nccessariis rc- bus instrueret: Deinde aliqui ex iis forliler pugnan- do ad palmam pcrtingerent, alii victi discedcrenl: sed rex victos illos itcrum ex nova libcralitale me- lioribus armisinslrueret, alque ad pugnam rursus admittcret, ac dcmum efiiceret, ut ipsi quoque vi- ctores evaderent. Tamelsi enim absolule Lravium omnibus, qui vicessent el merces essel et gratia; lamen si priores cum posterioribus conferrentur, recle dici posset, prioribus merccdem merili, po- sterioribus donum gratiae bravium illud 1'uisse.

Quinta objeclio. S. Auguslinus lib. 3. de libero arbilrio cap. 18. sic loquitur: Approbare falsa pro veris ut erret invilus, et resistente atque tor- quenle dolore carnalis vinculi nonposse a Ubidi- nosis operibus lemperare,non cst nalura inslUuli hominis.sedpoena c/am??a/i.Rcspondco. Loquilur de nalura, qualis fuit in primo homine, non qualis csse poluit. Nam in eodem libro (ut supra nolavi- mus) idem Auguslinus scribil: Si ignorantia el difficultas essent bominis primordia naluralia, non poluisse reprehcndi.scd laudari crcatorem:Et salis copiose dispulat cap. 20. ct sequcnt. poluisse ho- minem creari, qualis nunc nascilur, ctiamsi nul- lum peccalum anle praccessisscl.

Sexta objcclio. S. Leo scrm. 13. de passione Domini vocalinnoccntiam primi bominis natura-

lcm, cum sic ail: Liberlatem ilaque innocentiae naturalis, quam primorum parenlum praevari- catione perdidimus, nulla per sanctorum prae- cedenUutn merila recepcrunt. Rcsponsio inno- cenliam naluralcm vocal, quia ab inilio condi- tionis cura ipsa natura tribula, ct pcr modum natu- rae in poslcros propaganda fueral. Quemadmodum nunc peccalura originis dici polcst nalurale, juxta illud: Eramus et noa nalura (Uii irae. Ephes. 2. Sed sicut peccalum illud, quamvis a nalivilale tra- hatur, lamen exlrinsecus accedit nalurae, non au- lem ex nalurae principiis fluit: ita quoque donum innocenliae originalis, eliamsi cuin natura transfu- sum fuissct, non tamen ex naturae principiis, sed, ex munere supernaturalis gratiae profluxisset.

Septima objectio:Concilium tridenlinum sess. 5. docet propter peccatum originalis incurrisse nos polcstatcm diaboli, lotumque hominem secundum corpus et animam in delerius esse mutatum. Hoc autem non est solura privari dono originalis justiliae ac graliae; nara homo in puris nalurali- bus sine gratia in poteslale diaboli miuime fuissel: non solum ralione morlalitalis nostrae, sed etiani ralione peccali. Responsio: Nemo noslruni negat, propter peccalurn originalis non solum juslitia ori- ginali cl gratia nos esse misere spolialos sed et- iam incurrisse in diaboli polestatem, et lolum ho- minem secundura corpus ct aniinam in delerius csse mulatum. Neque illud dicimus, hominem in puris naluralibus condilum, fulurum fuissc in dia- boli polestalc, sed fulurum fuisse quales nos su- mus, quoad morlalitatem corporis rebellionem raembrorum, ignorantiam, difiicullalem et simi- lia; ac proindcmulalionem lotius bominis secun- duin corpus cl animam in dclcriusex amissione ju- sliliae originalis natam esse,ila ulnon sil opus di- cerc Deum vel diabolum rebellionem carnis nobis inseruisse, aut nos debila opera excaccasse , cum ignoranlia et cupidilas, et alia id genus mala ex aniissione jusliliac originalis,ut ex removenle pro- hibens, dimanare potuerinl.

Oclave objcctio:Naluralem carnis nostrae impe- lum magis nunc esse rebellem, quam anle pecca- lum sine gralia fulurus crat,ex doclrina Auguslini clarissima argumenia peli possunl. Hacc enim sunt vcrba Auguslini,lib. de correplionc et gralia, cap. 11. llle Adam videUcct in bonis suae nalurae erat, nos in malis nalurae sumus. Ille non eguil morte Christi, sujyple, ut sanitatem conservaret. Nos cgcmus, supple, ut sanitatem recuperemus, clamanlc Paido, Quis me liberabit etc. Ille non opus habuit adjutorio conlra rixam carnis, nos illo opus habcmus. llle denique accepit grali- am, qua potuit si vellet, nos accepimus, ut veli- mus, idque tantum velimus , tantoque ardore ditigamus, ut voluntatcm contraria concupiscen- lem voluntatc Spiritus w?ica??i«s.Haec ille. Haud dubie igilur pura illius naluralia, seclusa gra- tia et dono jusliliae mullo erant saniora et pu- riora, ul quae minori remedio conscrvanlur seu perficicbaulur, quam noslra sunt, sublala jam gralia.

Rcsponsio:Ex vcrbis s. Auguslini non polesl ulla ratione « • < j 1 1 i «_> i naluralem carnis noslrae impelum

li

DE GUATIA PRUII liOAJIMS

magis nunc esse rebellcm, qoam anlc peccatum sinc graiia fulurus eral;neque illud, pura naluralia fuissc saniora et puriora anle peccatum, quam mudo sint post pecealum. Nam primum non dicit Atiguslinus, Adamuin fuisse iu bonis nalurae, nos esse in malis nalurae. Sed haec sunt verba ejus: Ille in bonis cral. quae bonitate sui conditoris accepcrat. Et paulo \)os\: Sancti vero in hac vita, ad quos pertinct liberationis haec gratia,in ma- tis sunt ctc. Ubi nulla fil rnenlio ualurae.El ex su- perioribus vcrbis inlelligimus, eurn loqui de bonis gratiae, non naturae. Sic enim ail: Quid ergo? A- dam non habuil Dci graliam? Imo vcro habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae bonitatc sui conditoris acccperat etc. Ilaque sen- sus eorum verborum essc videlur, Adamum fuisse in bonis graliae originalisque jusliliae,nos esse in malis , quae ex amissione gratiae redunda- runl.

Sed fac, Augustinum dixisse, Ille erat in bonis nalurac,nos sumus in malis naturac:quid inde col- Iiges,nisi Adamum babuisse naluram per superna- turale donum sanatam ab co morbo, qui ex condi- tione malcriae nasci polueral;nos babere naturam dono illo privalam, ac pcr boc nalurali aegriludini obnoxiam alquc subjeclam?Deindc quod acldit Au- guslinus, Adamum non eguisse morte Cbristi, nos cgere; illam babel caussam, quam ibidem idem Augustinus indicat, cum ail.nos a realu baeredila- rio et proprio,Cbristi sanguinc liberari: binc enim scquitur.ul Adam in illo slalu Chrisli sanguine non eguerit quia nullum habcbat rcalum haereditarium vel proprium, a quo liberandus esset: nos vero Christi sanguine egeamus, quia realum proprium, vel haereditarium omncs habemus.Quid autem hoc perlinel ad probandum, pura naturalia fuisse in primo bomine, seclusa gralia , saniora quam no- slra sint?

Quod ibidem addil Auguslinus.Adam non eguis- se adjulorio conlra rixam carnis, nihil est mirum; cum in eo juslilia originalis suslulerit rixam carnis; neque enim scribit Auguslinus Adamum in puris naluralibus, seclusa originali justilia, non opus habuisse adjutorio contra rixam carnis, sed Ada- nium in illis bonis, idest in stalu illo felicitalis, in quo divino munere originalis justiliae ornalus alquc instruclus nullas carnis moleslias palieba- lur,non babuisse opus illo adjulorio,quod nos as- sidue imploramus, cum dicimus, Video aliam le- geminmembrismeis etc. Infelix ego homo,quis me liberabil decorpore mortis /wjusPProinde lae- tiore gralia donalus fuit Adam,nos polentiore, quia gratia in illo non solum menles subjiciebat Deo, sed eliam carnem spirilui;in nobis vero relicta pu- gna carnis cum spirilu, gratia Dei lanto ardore menlem subjicit Deo.ul appelitum inferiorem con- traria coucupisccntem appelitu superiore vinca- mus. Hinc denique faclurn est ul placuerit Deo, immo homini juslitiae originali praedito dare so- lum gratiam,qua posset justiliam operari,si vellet, nobis aulem justitia illa spoliatis dare graliam po- tenliorem, qua re ipsa vellemus.

Nona objeclio: In parvulis quam primum adole- seunt.maxima vanac cupidatis abundanlia apparel,

suaque spunte iminani irnpetu io vitia vcl omnia, vel plurima praecipiles fcrunlur. De qua re lege Auguslinum lib. 22. de civit. Dei cap. 22. Non sie bomo in puris naluralibus in lucem edilus fuisset, nuda enim in illo fuissel possibililas pcccandi, non praeccps aliqua inclinatio.

Respondeo:Probanda erat assumplio argumenli. Graliscnim assumitur,non lalem fuisse futurum ho- rainetn in puris naturalibus condilum, ul in eo praetcr peccandi possibililalem esset eliam prae- ceps in vitia inclinalio,qualis in nobis cernilur post lapsum Adae. Quin potius apertissima ratio docct, talem omnino fuisse fulurum hominem in puris naluralibus,ut in eo essel praeccps illa in vilia in- clinalio; Tum quia objeclio sensuum propinqua el praesenlia sunl,objecta aulem spiritus quodam- modo absenlia ac longe remota: Tum quia loto in- fanliac et pueritiae lemporc vix ullum habemus rationis usum, ob naturalem organorum indispo- sitionem,sensus aulcm et appetilus inferior quovis tcmpore vigenl;Tum denique.quia nisi cx maleriac condilione illa iuclinalio ad vilia oriatur,nulla ejus caussa demonstrari potesl, ut supra oslen- dimus.

Decima objeclio: Si lalis sensualiiatis impetus, saltem secundum quid el ratione materiae conlra hominis naluram, in primo homine fuissel, tunc sane eliam ante peccalum corruplam naluram. et ad peccatum allicientem homo habuissel. Scd si hoc ponaturdifficillimum eritDeum excusare,ne sie auclor peccali, qui impelum lam rebellem, el ini- quum ideoquc malum, et quidcm peccalum, quia inobedientia quaedam esl conlra dominatum men- lis (ul ait Augustinus lib. 5. cap. 3. conlra Julia- num ipsi naturae anle ullum hominis demerilutn indidil.Sed contra clamal Scriptura, quod Dcus fc- ceril hominem rectum, utiquc sine tali curvilate, ipse aulem se immiscueril infinilis quaeslionibus, rixis videlicel el pugnis carnalibus.

Responsio. In hoc argumenlo non recte con- fundilur slatus, in quo Adam rcipsa conditus fuit cum co in quo condi poluisset. Quod enim Scri- plura clamal a Deo reclum hominem esse faclum, ipsum autem se immiscuisse inflnilis qnaestioni- bus verissimum esl,quia Deus hominem (ut saepc jam diximus) condidit vesliium originali justilia, quae pacem summam ac lalissimam inter carnem in spirilum faciebal: ipse vero peceando justiliam illain amisit, atque ila pugnarn carnis ac spirilns sibi ipse peperit. Sed si Deus hominem in puris naturalibus condidissel, fecisset quidcm rectum in eo sensu, quia nullum ei vitiosum babilum in- sevisse, sed obnoxium tamen rebcllioni carnis ad spirilum.

Neque proplerea difficile esl demonstrare quern- admoduin Deus non sil auclor peccati. Primurn enim rebellionem illam Deus non fecisset, eliamsi bominem in puris naluralibus condidissel, sed ea practer intentionem agenlis ex condilione materiae consequuta fuissel.Nam ncque faber ferrarius recte dici potest auclor rubiginis, quam gladius ferreus contrahit, tametsi gladium ferreum ipsc fecerit. Deiiuie rebellio illa nec propric peccalum est (ul in libris de peccatu originis demonstrabimus, ub

LIBEH UMCUS

33

cliiim locum Auguslini iu argumcnto adduclum cx- ponemus) ncc necessario ad peccatum inducit, ut s. Auguslinus dispulat in lib. 2. dn libero arbitrio. Nam vcl bomini crealo in puris naturalibus Di-us pracbcret auxilium, quo posset cuncupiscenliam coereere, aut cerle eupiditatibus ejus non con- scniirc, vel nou pfaebcret: Si praeberet, non ne- ecssario liomo concupiscenliac cederel; Si non pracbcrcl, ccdcrel quidem, sed non su:i culpa eedcrcl,proinde nec pcccarct.Alque hoc ipsum his vcrbis s. Aogustinus scribit in lib. de correptione ct gralia cap. 1 1. Si aulem hoc adjutorium vel angclo, vel liomini quamprimum facli sunt, de- fuisset, quoniam non talisnalura facla crat, ut sinc divino adjulorio posset mancre si vellet, non uliquc sua culpa cecidisxct : adjulorium quippe defuissel, sine quo manc.re non posscni.

Undecima objcclio. Conlra accusatores naturae solent Palres peccati originis corruptelam nostro vilio invcctam opponere, non ipsam naturam, nl laciunt ethnici , novercam vocare. Vide Aupusli num lib. 4. in Julianum: Lib. 2. cap. 22. de pec- catorum merilis ct remissione; el hb. 14. cap.17. de civit. Dci. Responsio: Rccle Patres docenl non cssc tialuram accusandam, sed in originale pecca- lum noslrarum omnium erumnarum caussam re- ferendam.Nam (ul supra non semel diximus)I)eus hominem in insa eondiiionc fejicissimum 1'ecerat , sed eundem bominem sua inobedienlia miserri- ni um reddidit.

Al. inquies, quod philosophi clhnici n;ilur;im accusenl, eamque nohis non piireutem.scd nover cam fuisse dicanl, argumenlo csl naturam huma- nam, qualis nunc esl. non lalem cssc. qualis na- luraliter esse deberet. Respondeo: Pbilosopbos clhnicos conlraria de n;ilura nostra scnsisse, ut ostendit Thcodorelus lib. 5. ad Graccos. Alii eniin hominem miserrimum, alii fclicissimuin a nalura condilum disscrebanl. Tullius in 3. lib. de repu- blica, apud Augustinum lib.4.in Julianum cap.1-2. naluram nobis novercam fuisse qtierilur. Contra Plalo in lertio ilcm de republica scribit, homincra per corpus ficri posse beatum,esseque animanlium omnium felicissimum. Kec minus Galcnus in libris de parlibus, passim celebrat auclorem nalurae, ut qui cum hominum generc praeclarissirae egcril.

Porro cur philosophi elhnici intcr sc dc natura humana dissenserint , caussa cssc potuit, quia nonnulli specJarunl in homine iri puris naluralibus consliluto multa egregia bona, quae in eo imisse ac mirifice eluccre ncmo inGciari polcst.Alii men- tis oculos convcrlunt ad eos defectus, qui ex con- ditionc rnateriac praelcr inlenlioncm agcntis in hominis nalura existunl, cl quoniam aeqtium csse censebant. ul nalurae auclor hos etiam defcclus suo beneficio summovcrel. ignorabant aulem quod nos ex divinis scripluris didicimus, dcfcclus illos a Deo in primi hominis condilionc sublatos,rursus in poenam pcccali cx condilionc malcriae oriri permissos, idco s. Auguslinus in 4. lib. adversus Julianum cap. 12. rectc scripsil: Philosophos, qui naluram novercam appellabanl,rcm vidissc, caus- sam ignorasse.

Duodecima objcclio. Concupiscenliae carnalis

inordinali molus maxime in genitalibus apparenl. Scd illorura anlc peccatum nullus fuisset inordina- lus molus, sed generalioni scrvissent sine ullo li- bidinis aclu, ul longa disputalione conlra Pelagia- nos demonslrat Augustinus. Ergo ncc alius ullus concupisccntiae contrja rationcin impeltis in puris naiuralibus locum liabere poluit. Respondeo: As- sumplio argumenti probanda fueral. Nam s. Augu- slious longa dispulalionc conlra Pelagianos, de- monslrat quidem non fuisse in primo homine, ju- slilia originali praedilo tillum libidinis aeslum, dc qua rc nulla apud nos dubilalio esl:non lamen dc- monslral, in puris tiaturalibus ntillum fulururn fuisse aeslum libidinis, sed conlrarium polius de- monslrat in tot locis a nobis supra cilalis. Quarc conclusio illa. (Ergo nec alius ullus concupiscen- liac conlra rationeni impelus in puris naluralibus locum haberc poluil) nec Auguslino, nec verilali conscnlanca est.

Addi polest objeclio decimaterlia in hunc mo- dum: Aelerna bcatitudo finis esl hominis naluralis, ul s. Thomas docet in 1. part quaesl. 12. arl. 1. debtiil igilur homo media naluralia habere ad cum fincm consequendum;aIioqui rcbus oranibus essel rniserior el abjectior, cum rcs caelerae fincs suos propriis ae naturalibus viribus assequantur. Jusli- lia crgo el caelerae virtules, quac ;id bcatiludincm adipiscendam neccssaria sunl, primo hoinini nalu- ralia fuerunl.

ltespondeo. INon parva quacslio est, silne sera- piterna bcaliludo, quae in visione Dei sita est, fi- nis hominis naluralis, an supcrnaluralis. Sed quia non mulluin facit ad rcm noslram illius quaestionis explicatio, admissa parle iilfirmanlc, Respondeo : Beatiludincm finemhominis naluralem esse quoad appelilum, non quoad consequulioncm. Neque cst aul novurn, aut honiinis nalura inthgnum, ut na- turalitcr appclat, quod nonnisi supernalurali au- xilio conscqui valeat. Non cst, inquam, novum , siquidem animae hominum solulac corporibus naluralem habenl ordincm cl propensionein ad corpora, quorum formae fuerunt, nec tamen ilc- rum conjungi corporibus sine supernalurali au- xilio polerunt. Non est aulcm natura humana indignum, scd contra polius ;id inaximain cjus perlincl diguilalem, quod ad subliiniorem finem condila sit, quam ul eum solis naturac suae viri- bus allingerc possit.

Dicet fortasse quispiam. Eslo, egcat homo su- pcrnaluralibus mediis: lamen id sequelur, ul noa polueril sinc mediis illis crcari, ac per hoc non poluerit lalis creari, qualis nunc nascilur, ncque eniin ad finem Inferiorem comli poluil, nisi nalura ejus mutarctiir. ncque negari mcdia potucrunt ad finem naturalem oblinendtim.

Respondeo: Aequum omnino fuissc,ul Dcus ho- mini, ad finem lam sublimcm ordinalo, mcdia nc- cessaria non negarel:lamen nihil absurdi sequutu- rum.si negasscl. IVam tamelsi stirnma illa beatiludo sit linis hominis naluralis, lamcn cst finis impro- porlicnalus. el praeler eum, habel homo alium fi- ncrn naluralem sibi omnirio proporlionalum,qui est ralionando inquircre vcrilalcm: Quare poluil Deus homincra pcr naturalia mcdia ad fmein nalurac

3i

DE GHATIA PRIMI HOMINIS

suae proportionatum perducere: nec allius evehe- re. Cujus rei exeraplum haberaus in vesperlilione, qui naluralera habet capacilatem et appetilum vi- dendi solem, et taraen credibile est nunquam fu- lurum, ut is videat solem,sed lumen tantum debilc ac suboscurum, quod est objcclum oculorum ejus non solum nalurale, sed etiam proporlionalum.

CAPUT VIII.

Adamum,ejusquej)oslcros neqaaquam mori poluisse, nisi peccassent.

Disseruimus haclenus de donis supernaturali- bus, quae ad animum primi hominis in statu inno- cenliae perlinebant.Nunc de corporis immorlalitate disputandum erit. Duo siquidem errores, quemad- nioduTTi de juslilia originali, ila eliam de corporis immorlalitale repcriuulur.

Prior fuit Pclagianorum, qui aiTirmabanl homi- nem fuisse morilurum, etiamsi non peccasset, ut s. Auguslinus leslalur in lib. de haeres. cap. 88. Ad quem errorem proxime accessit Auguslinus Eu- gubinus in annolalionibus ad 2. cap. Genes. scri- bit enim, ex Adami lapsu genus humanum in mor- tem animae, non corporis incurrisse, et fuisse ho- mines moriluros. quamvis non peccassent. Addit tamen se id, si forte conlra lidem sit,onmino dam- nare ac retraclare.

Poslerior eorum est, qui non solum docent, ho- minem, nisi peccasset, non morilurum, scd etiam illam ejus immortalilalcm naluralem dicendam esse voluntjion supernaluralem. Quae scntentia videlur sequi ex illa, quam supra refutavimus de juslitia o- riginali. Et huc pertinel arliculus sepluagesimus quinlus eorum, quos nuper Pius V. el Grcgorius XIII. damnaverunt. Sic enim habet: Immortalitas primi hominis non erat graliae beneficium, sed naluralis ejus condilio. Nos igitur ulrumque er- rorem breviter confulabimus, ac primum ex scri- pluris, cx Patrum lestimoniis, ex ratione ipsa per- spicue demonstrabimus, morlem poenam esse pec- cali, ac per hoc neque Adamum,neque ejus poste- ros potuisse mori nisi culpa praecederct. Deinde probabimus banc primi hominis immortalilalem non naluralem, scd supernaturalem, non debitam, sed graluitam, non nalurae condilioncm, sed gra- tiae beneficium esse nominandam.

Quod igilur ad primum, allinet, morlem poenam esse peccali, colligilur ex verbis illis Genes. 2. Quacumque die comcderis,morte morieris. Quor- sum enim morlis comminalio in pracvaricationis poenam, si Adam eliam non peccando moriturus eral? Respondebant olim Pelagiani (teste s. Augu- slino lib. 1. de pcccalorum merilis et remissione cap. 2.) hunc locum de morte animae,non de mor- le corporis intelligendum esse, quemadmodum in- telligimus illum: Sinc mortuos sepelire morluos suos. Sed rcfellit s.Auguslinus hanc explicalioncm ex verbis illis Genes. 3. Pulvis es et in pulverem reverleris. Dominus enim his verbis Adamum dam- nal ad eam poenam, quam illi fuerat anlea cora-

minatus. Proinde unus locus alium explicat. Cer- lum aulem est, corpus, non animam, ex pulvere faclam esse el per mortem in pulverem redilurum. Quare b. Hieronymus in quacslionibus hebraicis laudal Symmachum, quod lioc loco verterit, qua- cumque comederis, mortalis eris, quia videlicet A- dam pcr transgressionem non erat conlinuo mori- turus, sed cerle morti obnoxius futurus.

Neque his repugnat quod s. Gregorius lib. 5. e- pislola 14. exponat hunc locum de morte animae: Nam de utraque morle intelligi polest, et plenus commentarius erit, si explicalionem Augustini et Gregorii conjungentes dicamus, Deum minalum esse Adarao mortem animae, el consequenter ne- cessilatem inoriendi eliam corporaliter, cum im- mortalitas corporis (ut paulo postdemonstrabimus) ex vila animae, idest, ex Dei gralia et amicilia de- penderel. Immo s. Augustinus lib. 13. de civit. Dei cap. 12.hunc locum de triplici morte intelligit propter eandem ralionem, qnia una est caussa al- terius, de morle videlicet animae per amissionem gratiae,de morle corporis per amissionem animae, el de morte novissima per amissionem gloriae. Et ante eum s. Ambrosius in lib. de paradiso cap. 9. scribit, ideo diclum, morle morieris, el non sim- pliciter morieris, quia de morte corporis et ani- mae sermo erat.

Sed praeter hunc locum, habemus alia mulla, eaque tam perspicua, ut nullo modo in aliam sen- lenliam delorqueri valeant, quid enim apertius il- lis verbis? Sapient. 1. Deus morlem non fecit. Et Sapient. 2. Deus creavit hominem inextermina- bilem: invidia auiem diaboli mors intravit in or- bemterrarum. Et Rom. 5. Per unum hominem peccalum in hunc mundum inlravil, et per pec- calum mors. Et Rom. Q.Stipendium peccali mors. El Rom. 8. Si auiem Christusinvobis est, corpus quidcm mortuum est, propier peccatum etc. No- lat aulem s. Augustinus lib. 1. de peccatorum me- rilis et remissione cap. 5. Apostolum noluisse di- cere, corpus mortale est propter peccalum, scd mortuum, quia eliam anle pcccatum corpus Adami erat aliquo modo morlale, sed per peccatum con- jeclum est in necessilatem incvilabilem moricndi. Id autcra quod necessario brevi fulurum est,quod- que jara imminet, usitale dicilur factum. Denique

1. Corinlh. 15. s.AposloIus non semel repetit hano verilalem, cum ail: In Adamo omnes moriuntur. El: Per hominem mors. El: Stimulus morlispec- caium est.

llis accedunt conciliorum definitiones. Sic enim legimus in concilio milevilano, can. 1. Placuit, ut quicumque dicit.Adam primum hominem morta- lem faclum, ita ut sice peccaret, sive non pecca- ret, moreretur in corpore, hoc est, de corpore e- xiret, non peccaii meriio, sed necessilale natu- rae, analhcma sit. El in concilio arausicano can.

2. Si quis soli Adae praevaricationem suam,non etiam ejus propagini asserit nocuisse, aut certe mortem tantum corporis, quae poena peccati est, non aulem et peccatum, quod mors est animae, per unum homincm in omne genus humanum iransisse testalur, injustiliam Deo dabit, conira- dicens Apostolo dicenti? Per unum hominem

LIUEK UNICUS

35

peccatum inlravit in mundum, et per pcccalum mors in omncs homincs pcrlransiit, in quo o- mncs peccaverunt. Alque his similia lcguntur in concilio tridcnt. sess. 5.

Accedat ultimo (ut Palrum teslimonia, quac ob- via sunt, omillamus) argumentum ex ralionc peli- tum. Non polesl homo defungi vila, nisi uno ex his qualuor modis, ul scilicet aul externa vi opprima- lur, aul famc, silive dcficiat,aul morbis cx inlcrna humorum intcmperie exlinguatur,aul landcm scnio conlabcscal. Al primus homo sapientissiraus erat, et rebus omnibus, quae infra ipsuin eranl, libere dominabalur, ut perspicuum cst ex nominibus, quae animanlibus omnibus imposuit, el ex illa Dei voce: Dominamini piscibus maris et volatitibus coeli etc. Genes. I. el 2. Quarc noveraloinnia no- xia, et ea vitare polerat cl dcbcbat , cl nisi vitas- set, pcccalum haud dubie commisissct,ac proindc non in slalu innocenliae pcriisscl.

Ne aulcm dormieuti noxiura aliquid acciderel, aut alio modo Adam extrinsecus laedcrclur, vigi- labal oculus divinae providcntiae et angeloruin cu- slodia. Quod enim de homine juslo legimus: Do- minus custodict tc ab omni malo. Psal. 120. El: angelis suis mundavit de le, ut cuslodiant le in omnibus viis tuis, psal. 00. dubitari non potesl, quin eliam de Adamo , quo lempore justus el a- micus Dei erat. dici poluisset.

Ut autem ciborum inopia bomo non morcreliir, pruvideral Deus mullos arborum fruclus, ex qui- bus si vesci nollel ad vilam suslentandam, plane peccaret. Nam et Dcus dixeral: De omni ligno co- mcde etc. Gencs. 2. El ratio naluralis, idcsl, lex diviua in corde scripla diclabat necessarium esse uli cibis, quos Dcus creaverat.

Ad haec, ne ex humorum inlemperie morbi ac mors accidere possent; data fucral homini juslitia originalis, quae non solum appelilum inferiorem rationi, sed eliam corpus animae perfecle subjicie- bat, ut homo in eo slalu felicilalis incredibili pa- ce inlus cl cxlra fruerelur.

Demque ne senio cx debililale virlulis nulrien- iis contabesceret ac deficeret , costilueral Deus; Aul per usum ligni vilae corroborare vim nutrien- tem; Aul ante transferrc homines ad slalum glori- ac , quam senescendi tempus accedcrel. Loquor aulem sub disjunclione, quia duae sunl opiniones de usu ligni vilae, uf in ullimo capitc demonstra- bitur.

CAPUT IX.

Jmmortalitalem primi hominis supcrnaturaieni fuisse, non naluralem.

Jam vero prinri hominis immorlalilalem super- naluralem fuisse, non naturalem,conslans estsan- cUrura Patrum sententia. S. Auguslinus lib. 0. de Genes. ad literam, cap. 25. Aliud est, inquil, non jiosse mori, aliud posse non mori, secundum quendam modum primus crealus est homo im- mortalis, quod ei praestabalur de lifjno vilae, non de constitulione naiurae:E[ paulo posl: Mor-

talis ergo erot conditione corporis animutis, im- morlalis aulem bcncficio condiioris. Lib. 13.de civilal. Dei, cap. 20. loquens dc iraramorlalilalc primorum hominum, Quislatus, inquit, cis de li- gno vilac, quod in mcdio j^aradisi cum arborc vctita simul crat, mirabili Dci gralia pracslaba- lur. Et lib. 1. dc peccal. mcrit. cl rcmiss. cap. 4. Si Dcus, inquil, Israelilarum vcslimcnlis et cal- ccamcntis pracslitit,quod pcr lot annos non sunt obtrita, quid mirum si obcdienti homini cjusdem polcntia praestarelur, ut animale ct mortale ha- bens corpus, habcret in eo quendamslatum, quo sinc defcctu csset annosus lempore quo Deus vcl- lct a mortatiiale ad immarlalitatem sinc mcdia morle venlurus?Sicut enim haec ipsa caro,quam nunc habemus, non ideo non est vulnerabilis, quia non esl necesse, ut vulnereiur: Sic illa non ideo fuit morlalis, quia non erat necesse ut mo- rerctur. Tuicmpulo habitudinem adliuc in cor- porc animali, atque mortali cliam illis, qui sine morte hinc translaii sunt, fuisse conccssam. Ne- que cnim llcnoch et Elias per lam longam aela- tem senectutc marcuerunt.

IToc loco mullis modis docet Auguslinus, prirni noslri parenlis corpus natura sua fuisse mortale, sola autcm gralia conditoris imraortale. Primo.quia comparat immorlalitatem primi hominis cum vcsli- mentis el calceamenlis Israelitarum, quae in soli- ludinc per annos quadraginla obtrita non sunt.Nc- que enim duhilari potest,quin ea vestimenta et cal- ceamcntanaturalitercorrumpi debuerint. Secundo, quia comparat stalum primi hominis antc pccca- tum cum slalu Henoch et Eliae, quos cerlum csl corpus habere morlale , cl aliquando morilurum , lamelsi divina gratia per tot saeculorum curricula conservctur. Terlio, quia bis lerve dicil, corpus primi hominis fuisse morlale, el a morlalilalc ad imraortalilalem quandoque sine media morle ven- lurum. Ouod si mortale erat, certe nalura morlale eral, nisi quis ila desipiat,ut morlalitalem nalurae. Quarto, quiadicit, sic fuisse morlalc corpus illud, quamvis numquam rnoriturum.qucmadmodum ca- ro noslra vulnerabilis esl,quamvis non sil eam ne- cesse vulncrari. Caro auteui noslra nalura vulnera- bilis esl.sed diligenti cuslodia fieri potcsl, ul num- quam vulnerclur: Igilur et illud corpus nalura mortale eral. scd divina gralia fulurum eral, ul numquam moreretur.

S. Cyrillus lib. 1. in Joan. cap. 1P>. Rationale, inquit. animal homo a Deo producius, quia na- lura sua incorruptibilis , alque perpetuus csse non poteral, spiritu vitac signatus immorialUatis bonum super naluram suam conscquulus est. Eandcm scntcntiam habent Iheologi scholaslici cum magislro scnlenl. lib. 2. disl. 19. quam cl- iam ralio cvidens, ac certa confirmat. Nam cum hominis natura cx contrariis elcmentis, atque hu- moribus constel, intrinsecam polenliam ad corru- plionem lrabcl: proindc immorlalilas csl ci prae- tcr naluram, vcl potius supra naluram, morlalilas autera naturalis. Praelerea homo in slalu innot;cn- liae generahilis eral,cum ei dictura essctGenes I. Crcscite et multipiicamini: igilur cl corruplihilis nalurasua, quamvis divino beneficio futurum crat

3G

DE GRATIA primi noMixrs

ul non corrumpcrclur. Ilcm in slalu innocenliac nalura humana cibo el polu indigebal, ut perspi- cuum est ex cap. \. Gcnes. ubi danlur hcrbac, al- que arborum fruclus luni homini, tum animanlibus caeleris in escam: At corpus, quod cibo indiget , ul conservctur, et si non alalur, peril, certe mor- lale nalura sua esse convincitur. Hnc Denique pcr- linellocus illc Scriplurae Genes. 3. Pulvis es, et in pulvercm reverteris, ut supra inilio dispulatio nis deduximus.

Objiciet aliquis leslimonium s. Auguslini ex hb. 13. de civil. Dei, cap. 13. ubi sic lcgimus: Conslat inler Clirislianos veraciler calholicam lenenles jidcm, etiam ipsam nobis corporis morlcm, non lcge nalurae, sed merilo inflictam esse peccali. Respondeo: Significat his verbis s. Auguslinus , moriendi neccssilalem , quae ex natura hominis sequulura eral, pcr Dei graliam fuisse sublatam , el ideo morlem, quac nunc regnal in nobis, non lcge nalurae, sed merilo infliclam esse peccali.

Secundo possel ohjici leslimonium concilii II. arausicani, canon. 2. ubi dicunlur injustiliam Dco dare , qui asserunt homines moriluros fuisse , quamvis non peccasscnl. Nam si mors homini na- luralis cssel, profeclo sinc ulla Dei injuslilia ho- inincs mori possent : qucniadmodum animanlia caelera sine ulla Dci injuslilia moriuntur. Respnn- deu: Si in puris naturalibus homo fuissel conditus, potuisset ulique sinc ulla Dei juslitia mori: quia vero Dei benignitate moriendi necessilas ab homi- nis nalura sublala, et in peccati slipendium com- inulale fueral: non poluil sinc injustilia fieri,ul lio- mo sine ullo culpae merito morerelur. Praelerea mors, homini iti puris naluralibus condito nalura debilum fuissel,nunc sine dubio poena cst: Poena aulcm jusla esse non potest, nisi quam culpa prae- cessit. Quarc injusliliam nunc Deo darel, qui di- ccrclhominem ex nalurae debito, non ex peccali merilo vilam finire.

Objici posset Ullimo,Anirnam ralionalem nalura immorlalem csse,proinde corpus illi dandum Fuis- se, quod esset naluratiler immorlale, ac per hoc immorlalitalem homini naturalcm esse, morlalila- lcm autem praeler naluram. Respondeo: Animae ralionali, qua immorlalis est, corpus immorlale a- plissime congruebal:quia tamen eadem anima cor- poris forma esl,simpliciter ei corpus allribuendum fuit, quod essel aplum ad functiones, quas eadcm anima in corpore cxercere dehcbal.

Porro funclioncs, quas nunc exercemus, et quae nobis eliam in slalu innocenliae exercendae fuis- scnt, requirunt corpus ex contrariis humoribus et qualitalibus temperalum, ex qua lemperalione mo- riendi necessitas naturaliler sequilur. Itaque abso- Jule corpus primi hominis nalura sua raorlale dici debuil per graliam opificis immorlale.

CAPUT X.

Paradisum terreslrcm, corporalemque fuisse, in quo Adam in slatu innocentiae habilavit.

Disseruimus haclenus de gralia cl dc immorla- lilate primi hominis, idesl, de bonis animi et cor-

poris eidcm a condilore conccssis: nunc de bonis externis, de paradiso el ligno vilae brcvilcr disse- remus.

Est aulem prima quacsiio: Fuerilne paradisus locus atiquis vcrus, et corporalis,ul Sciipiura in libro Ge?ieseos significare videlur, an potius spi- ritalis, ac (ul sic loquar) allegoricus. fton defue- runt ex veleribus, qui lolam illam hisloriam dc pa- radiso, de fluminibus et arboribus destruere, et in meras allegorias transmulare voluerinl. INola cst sentenlia Philonis hebraei in lib. I, Allegoriaruin. Yalenlini haercsiarchae apud Irenaeum hb. \. ad- versus haereses, cap. I. anle medium, etOrigenis commentario libri Genescos. Sed noslro saeculo (quod mirum videri dcbel) senlenliam jam olim a Patribus damnalam, itcrum revocavil ad lucem, ac propugnarc conalus est Franciscus Georgius in tom. 1. problemalum, exponcns illa verba:Ptan/a- vcrat Dominus paradisum voluplalis Genes. 2.Et in Harmonia mundi canlico 1. lom. 7. cap. 21. cu- jus raliones paulo posl refellcmus.

Igilur paradisum locum fuisse corporcum, plan- tis veris corporalisquc plenum, el vcro fonle, flu- minibusque irriguum.probare possumus. Primoex divinis lileris, quae ita describunl parndisum, ul ambigi non possil quin sil locus verus el corpora- lis, Genes. 2. Planlaveral autcm Dominus Deus paradisum voluplatis a principio,et in eo posuit homineni,quem formaveral. Al plaplari corporum est, et homo corporalis el animalis, qualem fuisse Adamum omnes falenlur, in loco vcro cl eorporali poni debuil.Ilem ibidem addilur: Fluvius egredie- balur de loco voluptalis ad irrigandum paradi- sum, quiinde dividitur in quatuor capita, no- men uni Pliison etc. At flumina isla vera, corpora- lia, aspeclabilia, navigabilia et potabilia sunl. ut perspicuum est de Euphrale el Tigri nolissimis, maximisque fluminibus. Rursus cap. 3. Adain et Eva absconderunl se intcr ligna paradisi, consue- runlque sibi pcrizomala de foliis ficus. Eranl igilur in paradiso vera cl corporaha ligna, inler quae la- lere polcranl homines vcri el corporalcs-.eranl eliarn folia ficulnea vera, quibus vera hominum membra legi poleranl.

Denique ibidcm legimus ejeclum fuisse Adamum de paradiso, cuslodiamque angelorum ailhihilaui, ne adilus ei patcrel ad lignum vitae. At si lignum vilae fuisset solum spirilale, sapienlia videlicet,aut virlus aliqua, ut quidam somnianl, tanta diligenlia Deus non cavissel, ne ad ipsum hominihus adilus pateret. Siquidem in lib. Proverb. cap. 3. ubi sa- picnlia dicilur lignum vitae passim homines invi- tantur ad sapienliam cl virlulem,

Accedant Sccundo leslimonia Palrum, qui sen- tenliam Origenis, ut plane erroneam. el curn or- Ihodoxa fide pugnanlcm refellunl. S. Melhodius a- pud Epiphanium in haeresi, quae est 64. Paradi- sus. inquit, unde in primo parenle ejccli sumus, ex hac terra palam est locus eximius ad jucun- dam quietem. et vitam meliorem sanctis destina- tus. Ab ipso Tigris ct Euphrates.el rcliqui fluvii; qui illic profunduntur, hic a.pparent fluxionum excursus in nostrum contincnlem inundanles: non enim cx supernis de coelis effunduntur, ac

LUiEK IMUS

37

cliduniur nam ncquc sustinere potuissel lerra,ul tantam,aquac molcm accrvalim cx atlo dilaben- tem susciperet elc.

S. Epiphanius in cpislol. ad Joan. cpiscopum hicrosolymilanum: Quis, inquit. audiat in tertio coelo donantem nobis Origencm paradisum, et illum, qucm Scriptura commcmoral, dc lcrra ad coclcslia transferentem, et omnes arborcs quae scribuntur in Genesi sic allegorice intelligcntem, quod scilicct arbores angcticae fortitudines sinl, cum hoc verilas non recipiat.

S. Hieronymus in epi>t. ad Pammacliium dc cr- rorihus Joan. liierosolyrn. enumerans Origenis er- rorcs: Sextum. inquit, quod sic paradisum alle- gorizct, ul historiae auferat vcritatem, pro arbo- ribns angclos, pro jluminibus virlutes coelcstes intclligcns, lotamque paradisi conlincntiam tro- pologica intcrpretalione subvcrtens. Et in com- mcnt. eap. 10. Daniel. exponens illud : In die au- lem vigesima et quarta mensis primi cramjuxla fluvium magnum, qui cst Tigris. Unde, inquil, eorum deliramenta ccniiicescant, qui umbras el imagines in veritate quaerentes, ipsam conanlur everlere verilatcm, ut flumina el arbores, elpa- radisum putcnt altegoriae legibus sc debere sub- ruere.

S. Joannes chrysoslomus hom. 13. in Gencs./ri- circo, inquit, nomen loci Scripluris inseruit b. Moyses,ut non liceat nugari volentibus imponcre, simpliciorum auribus ac dicere, nuilum essc in terra liortum. quem dicunt paradisum. sed in coelo, et fabulas quasdam ejusmodi somniare.

S. Auguslinus lib. 13. de civilale Dei cap. 21. poslcaquam pluribus verbis confutaverat eos. qui paradisum ita spiritalem faciebant, ut corporalem csse negarenl, concludit hoc modo:Haec eisiqua alia commodius dici possunt,de inlcliigendo spi- ritualem paradiso, nemine prohibente dicantur, dum tamen el ittias Jiistoriae veritas fidclissima rerum gestarum narratione commendala creda- tur. Et lib. 8. de Gcnes. cap. I.eorum senlenliam proburi sibi affirmat, qui paradisum corporalcm si- inul, ct spiriiualem fuisse docent. E quorum nu- mero est s. Basilius, qui in lib. de paradiso, ta- melsi Origenis, et errorum ejus non fecerit men- tionem, exponil tamen narralionein dc paradiso , ct secundum hisloriac verilatem ct secundum in- lelligenliam spirilualem.Quod idcm fccisse s. Am- brosium paulo post demonslrabo.Videetiam Theo- dorel. quaest.24.el 20. in Genes. Joan. damascen. lib. 2. de fide orlhodoxa cap. 11. Bedam, Euche- rium et Hupcrlum in cap. 2. lib. Genes. adde et scholaslicos doclores in 2. senlenl. dis!.17.0mnes enim communi consensu paradisum corporalcm faciunt.Addc poslremo argumenta Francisci Goor- gii levissima esse, ut merito mirari possis, virum , alioqui doclum, ob lam dnbiles ratiunculas a com- muni lotius Ecclesiae senlentia reccdcre poluisse.

CAPUT XI.

Solvuntur objectioncs.

Igitur prima ejus objeclio talis est.Nusquam le- gilur in Scriplura, paradisum in lerra fuissc plan. Bellarsihi Vol. IV.

lalum. Rcspondco: Salis id colligilur ex co quod dicilur planlalus. ISequc cnim nisi in terra planlari qucunl horli. Quod idcm apcrlissime doccnl arbo- res et flumina cl caclera quac in paradisi dcscri- ptione ponuntur. Alioqui eadera Ibrma argumenla- lionis ila colligcrc possemus;Nusquam legimus in Scriplura primum hominem habuisse praecordia: non igilur habuil illc praccordia.

Secunda objcclio: Si paradisus lorrenus cl cor- poralis esset, ccrlc lcrtia dic condi debuisset,luno enim jussu Dei protulit terra herbam virenlcm ct ornnes arbores. At paradisi et arborum ejus produ- clio post scxtum diem facta dcscribilur. liespon- dco: S. Basilius in lib.de paradiso exislimal, para- disurn, ejusque arbores crcalas fuissc speciali qua- dam providcnlia Dci non cum caeleris plantis ter- tia die, sed seorsim alio lcmpore. Sed possumus cliam diccre, arbores paradisi, alque adeo ipsura paradisum terlia die fuisse conditum , caelerum quia res eral rnaxime memorabilis, fusius descri- plam fuisse produclionem ejus posl narralionem o* perum sex dierum. Nam Adami quoque produclio ex limo lerrae, et Evac ex latcre viri describitur post narrationem opcrum scx dicrum, et tamcn conslat eos crealos fuisse sexla die. Forlassc eliam ideo inlerpres lalinus reddldh: Planlaverat aulcm Dominus paradisum, et non, Plantavit Dominus paradisum; ul significarct , non tunc primum con- dilum paradisum , sed mullo anlca, nimirum ter- tia dic.

Terlia objectio: Fruslra paradisus illc tcrrenus crcatus fuisset, quippe qui nulli usui csset fulu- rus,cum non ignorarel Deus homincm pcccalurum et ex eo loco projiciendum. Bcspondeo:Theodore- lum q. 24. in Gen. annolavit, non fruslra condi- tum paradisum, quamvis Adam omnino modico temporc in eo habiturus esset , primum quidcm quia non parum utilis esse poluil homini deinceps ad peccalum fugiendum rccordalio lam jucundae habilationis, a qua ob inobedienliam sc excidissc noverat. Deinde quia Deus non punit homines an- tequam peccent, neque desinit eis bcnefaccrc ex eo solum, quod praevidct peccaluros. Addunl alii nunc eliam usum esse aliquem paradisi, cum in eo Enoch et Elias habilare crcdanlur. Addi potcsl, ulilem quoque nunc esse nobis lerrenum illum pa- radisum, ut in descriptione illa lam insignis loci , lamquam in imagine quadam inlucamur cxcellen* liam spirilalis ac coeleslis paradisi. Denique si non fruslra datum fuit homini ut posset non mori el non peccare, et ut originali juslitia insignis es- set, quamvis non ignoraret Deus hominem pecca- turum ct morilurum, et dona illa eximia brevi a- missururmprofeclo nec frustra dici debcl conditus paradisus, tamelsi Adamus eo diu non cssel u- surus.

Quarla objcclio: S.Hieronymus in quacslionibus hebraicis, exponens illud: Planlavcrat, Dominus paradisum voluplalis aprincipio, scribil, para- disum antc coelum cl tcrram fuisse crcatuin: Al fieri non polest, ut paradisum terrenum el corpo- ralcm Ilicronymus credidcril anlc coelum et terram exlilisse: igilur scntcnlia s. Ilicronymi paradisus non est lerrcnus cl corporalis, scd divinus ct spi-

38

DE GRATIA PRUH BOMINIS

riluaHs. Respondeo: 3. Hieronymus aul eo loco ex aliorum senlenlia loquulus esl, ul saepe fecit in commeolariis cpistolae ad Ephesios, cl in altts lo- cis: aul significarc voluit, paradisum condilum fuisse, anlequam cocli el terrae fabrica ornnino perficerelur, quod verissimum est. Nam etiamsi tertia die, qua paradisus condilus credilur, coeli et terrae opificium inchoatum esset, non lamen absolulum erat. Nam quarlo die coelum syderibus, quinto aulem et sexto terra animantibus ornala fuil. Cerle de s. Ilieronymi senlentia nullo mododubi- tari polest,ut paulo ante cx verbis ejus oslendimus.

Addere possumus ad has quatuor Francisci Georgii objecliones, duas alias.

Est igilur quinla objeclio,qua utebanlur veleres Valentiniani et Origcniani; Aposlolus Paulus in episl.posteriore ad Corinlh. cap. 12. scribil se rap- tum fuisse in lerlium coelum, et continuo idispum repelens, dicil, sc raplum ia paradisum: igitur in terlio coelo esl paradisus.Respondeo:B. JVlelhodius apud Epiphanius locis anlea notatis docent, duos fuisse Aposloli raplus, unum in lcrlium coclum, allerum in paradisum, proinde non debere ex hoc loco colligi, in lcrlio coelo esse paradisum. Faci- lius responderi polcsl, non esse eundem paradi- sum, ex quo ejeclus fuit Adam, el in quem raptus fuit Paulus, ul recle docct commentarius s. Am- hrosio adscriptus in cap. G. prioris ad Corinthios. Vox enim Paradisus locum deliciarum, sive hor- tum significal, et in Scripluris inlerdum accipilur pro paradiso corporali , non solum Gen. 2. et 3. sed eliam Ecclesiaslae 2. Ubi enim nos legimus: .Feci mihi horlos et pomaria.m hebraeo habelur, horlos el paradisos. El Canlicor. 4. Emissioncs tuae paradisus malorum punicorum cum pomo- rum fruclibus. Interdum autem pro paradiso spi- riluali, cujus corporalis ille figura fuil.ul Exechiel. 28. In deliciis paradisi fuisti. Luc.23. Hodie me- cum eris in paradiso. Ei Apocal. 2. Vincenli da- bo edcre de ligno vitae, quod est in paradiso Dei mei. Et sine dubio sic accipiendus videlur paradi- sus 2. ad Corinlh. 12.

Sexla objeclio ducitur ab auclorilatc s. Ambro- sii, qui non solum in libro deparadiso loiam illam narrationem myslice cl spirilualiler explical, sed eliam in epist. 42. ad Sabinum, jam (ut ipse dicil) veleranus sacerdos, inlerrogalus a Sabino per lile- ras, quid senlircl de paradiso, respondit: Se de ea re librum inlegrum scripsisse, et commemoralis a- Jiorum senlentlis, dicil, in eo convenire omncs, ut spirilualis sit: Onmes, inquil, congruunt, in pa- radiso el lignum vitae radicalum et lignum scien- tiae, quae discernat bonum el malum: caelera quoque lignaplenavigoris, plena vivificationis spiranlia et rationabilia. Ex quibus colligitur paradisum ipsum non terrenum videri posse,non in solo aliquo: sedin noslro principali, quod a- nimatur et vivificalur animae virlutibus ct in- fusionc Spirilus Dci. Respondeo: S. Ambrosiusnon negavil, paradisum, in quo fuit Adam, corporalem fuisse, sed eo posilo, ul cerlo ex hisloria sacra,lo- lus fuil ;n cxphcandis paradisi significalionibus at- que mysleriis occupalus. Quod multis modis pro- bare possumus.

Primo: Quia in libro de paradiso cap. 1. hahct haec verba: In hoc ergo paradiso beus hominem posuit, quemplasmavit. Intelligc,quod non eum iiominem, qui secundum imaginem Dei est, po- suit: sed eum qui secundum corpus: incorpora- lis enim in loco non est. Ilaec vcrba salis aperte indicant, paradisum ex Ambrosii scnlenlia fuisse corporalem, cum in eo posilus fuerit Adam, qua corpore, non qua spirilu praeditus erat.

Secundo: Quia in eodem libro, cap. 3. fatelur Ambrosius de paradiso egredi flumina illa,Phison, Geon, Tigrim et Euphratem; et explical, Phison ipsum esse Gangem, Geon autem Nilum, flumina verissima alque nolissima. Et addil Tigrim et Eu- phratcm,quae fluunt de paradiso.ipsa esse quae ita mediam includunt Mesopolamiam,ul inde ea regio nomen acceperit.Quod si flumina corporalia in pa- radiso oriri, el inde egredi s. Ambrosius credidil, profecto paradisum ipsum corporalem fuissemini- me dubilavit.

Terlio: Quia in codem libro cap. 7. proponit quaestionem, unde mors Adac acciderit, ulrum a nalura ligni, an a Deo; et rcspondet, morlem ne- que a nalura ligni, ncque a Deo accidissc, sed ab inobedienlia Adami, qui de fruclu ligni vetili gu- slare praesumpsil. In qua quaeslione, et quaestio- nis solulione, pro comperlo accipit illud lignum fuissc corporale.

Quarlo: Quia in episl. 42. supra cilala ad Sabi« num,posleaquam dixerat, varias de paradiso extare senlenlias, ita subjungil: Nam Josephus, inquit, ulpole historiographus, locum dicil referlum ar- boribus, virguitisque plurimis,irrigari eliam flu- mine, qui dividitur in qualuor fluvios etc. Ubi Joscphum non damnal, sed tanlum indicat,cum ul hisloricum de solius historiac descriplione fuisse sullicilum. Ex quo inlelligimus, historiam rei ge- slae ab Ambrosio non negari,sed omilli ulrem no- lam, alque ab aliis cxplicalain, alioqui non dice- ret, Joscphum ul hisloriographum,paradisum cor- poralem descripsisse, sed ut Judaeum nihil nisi corporales delicias somnianlem.

Quinto: Quia in eadem epislola dicit, omnes in eo convenire, ul in paradiso fuerinl ligna spiran- tia et ralionabilia. Quod quidcm si de paradiso myslice acccplo intelligalur, verum erit, si de pa- radiso simpliciler, neque verum est, neque potuit s. Ambrosio in menlem cadcre, ul id verura cre- deret. Nam, ut omiltam scripla s. Epiphanii contra Origenistas, neganles paradisum corporalem,quae non videntur incognila s. Ambrosio esse poluisse: Certe legerat idem Ambrosius librum s. Basilii dc paradiso. Quemadmodum enim cx homiliis Basilii de opere sex dierum, composuit Ambrosius suum Exameron, ita ex libro ejusdem de paradiso mulla in suum librum de paradiso translulil. Basiliusau- tem aperlissime paradisum corporalcm fuisse scri- bit, et simul myslicos ejusdem paradisi significa- liones exponit. Quod igilur Ambrosius ait, paradi- sum ipsum non terrenum videri posse, non in solo aliquo, sed in noslro principali, non de quocum- que paradiso accipiendum esl, sed de eo lanlum, in quo paulo anle dixerat, inesse ligna spiranlia et rationabilia.

LIBEli UMCUS

39

CAPUT XII.

Locum lcrrcstris paradisi, a cognilione humana rcmolissimum cssc.

Aitcra dc paradiso quaestio est: In qua parlc lcrrarum sit paradisus. Quidam arbitrali sunt, to- tura orbem lerrarum esse paradisum illum,de quo Seriplura loquilur Gencs. 2.1n qua scnlcnlia vidc- tur csse Josephus lib. 1. auliq. cap. 2. ubi dicit, Fluviumqui paradisumirrigabal,esseamnemquen- dam lotam lerram ambientem, quo nomine Ocea- num sigoifieasse credilur. Sed rcpugnat buic sen- tcnliac Scripluia divina. Nam si Deus hominem exlra paradisum de limo lerrac formatum in para- disum introduxit, ac deinde e paradiso ejeclum in eam regionem reduxit ubi conditus fueral, ul lcgi- mus Gencs. 2. ct 3. quomodo fieri potest, ut sit universa lerra paradisus? nisi forte cxlra orbem terrarum fuerit limus ex quo Adam formalus fuit, ct ipsc Adam post lapsura extra universam lerram pulsus luerit.ut omiltam custodiam angelorum pa- radiso appositam, ne hominibus reliquam lerram incolcnlihus adilus ad paradisum pateat. Accedit quoque scriptorum pene omnium conscnsus, qui paradisum quoddam esse volunl orbis lcrrae po- marium, el quasi regiam principis animalium.

Alia senlentia in allero extremo aliorum est, qui docenl paradisum esse exlra totam lerram, quam nos incolimus.Exislimanl enim lcrram noslram un- dique cingi ab Oceano. Oceanum autem cingi ab alia lerra, longe raajore, eamquc csse et nominari paradisum. Tribuit hanc sententiain s. Ephrcm IJar-Cepha in libro, quem scripsitdc paradiso.Sed neque baec scntenlia salis cum divinis literis, aut Palrum tradilione congruit. Siquidcm Tigris etEu- phrales et caelera flumina. quac oriunlur cx pa- radiso, in hac terra noslra inveniunlur.neque cre- dibile esl ea per immensum traclum ad nos perve- nire ex illo alio orbe lerrarum,qui lingitur ullra o- ceanum. Deinde videtur jam satis comperlum va- riis mullorum navigationibus , ncque ab oceano eingi omnem lerram, nequc essc ullra oceanum a- liam lerram. Deniquc eommunis est opinio, ct se- cundum versioncm LXX. inlerpretum colligilurex ipsa divina Scriplura Genes. 2. paradisum situm esse ad orientem. Ex quo scquilur ul sil falsum ab eo cingi oceanum universum.

Tcrlia est aliorum sentcnlia, paradisum esse lo- cum qucndam sublimcm, et usque ad globum lu- nae perlingcnlem. Tribui solcl haec senlenlia ve- nerabili Bedae;sed in ejus operibus nusquam eam reperire potui. Exstat aulem in quadam glossa Bri- defcrli Ramesiensis ad cap. 41. Bedae de ralione temporum, et eam refert, nec refellil Pclrus Lom- bardus in 2. lib. senlenliarum dislincl. 17. At pro- lecto incredibile csl eum esse situm paradisi, tum quod ca regio insaluberrima sil, alque adeo inha- bilabilis propter nimiara aeris subtililalcm, el per- petuara agitationcm, lum quia si tanla cssel ejus loci subliinilas, ab aliqua regionc paradisus con- spicerclur, el vcl nobis, vcl anlipodis noslris ali- quando solis cl lunac conspccluin criperet; prac-

scrlim cum eadem illa opinio ad orienlcm paradi- sum conslitual , ut perspicuum est ex glossa Bri- defcrli supra cilala. Tum denique quia si ulla es- set proporlio alliludinis paradisi ad latiludinem, non sufiicercl lolius lerrae amplitudo ad basimejus capiendam; siquide.m mathemalici demonslrant, a superficie terrae usque ad globum lunae interce- dere spalium supra ccnlum millium milliariorum. Sed forlasse auctor ejus scntcnliae hyperbole uti voluit, ut ex allitudine hyperbolica paradisi excel- lenliam demonslraret, ut admonet s. Thomas 1. part. qu. 102. arlic. l.Quemadmodum intelligimus verba s. Basilii qui in lib. dc paradiso scribit, pa- radisum ob silus sublimilatem nullas lcnebras ad- mittere; et Joannis damasceni, qui lib. 2. dc fide, cap. 11. scribil, paradisum esse lerra noslra su- blimiorem; el Buperli, qui lib. 1. in Gcnes. cap. 37. scribit,paradisum csse locum coclo proximum; et denique Alchimi Avili, qui lib. 1. carminum de inilio mundi cap. 9. de paradisi silu ila cccinil.

Ergo ubi, transmissis, mundi capul incipit, Indis, Quo pcrkibent terram confinia jungere coelo, Lucus inaccessa cunclis morlalibus arce Permanet.

Quo allusit Cl. Marius Viclor cum libro primo car- minum in Gcnesim ail:

Eoos aperit felix qua terra recessus, Ediliore globo nemoris paradisus amoeni, Panditur, et lerclis dislinguitur ordine syivae.

Quarla senlenlia cst recentiorum quorundam Au- gustini Eugubini, Hieronymi ab Oleaslro, Franci- sci Valabli in annolalionibus ad cap. 2. Genes. et Cornelii Jansenii in cap. 143.Concordiae evangeli- cae, qui exislimant paradisum fuissc in Mesopola- mia, sed diluvii lempore ila ejus pulchriludinem ct amoenilatcm periisse, ul nullum remanseril ve- sligium paradisi, et jam nequc sit opus custodia cherubin et flammei gladii, et non solum homini- bus quibuscumque,sed eliam besliis patcal ad cutn locum aditus.

Mihi vero multis de caussis haec scnlenlia non probalur. Primum, quoniam est opinio nova,ct re- pugnans communi doctorum consensui,non soluin Patrum, sed etiam scholaslicorum. Dcinde in ipso paradiso oriebatur fluvius, qui inde dividebalur in qualuor capila, quorum nomina sunl Euphrales, Tigris, Phison et Geon: at in Mcsopotamia nullus ejusmodi fluvius oritur. Fluunt quidem per Meso- potamiam Euphrates et Tigris,caclerum non ibi o- riuntur, sed in Armenia fontes suosbabcnt. Quare secundum hanc rationem Armeniac polius (quod tamen nullus dixit) quam Mesopolamiae paradisi nomen congrueret. Porro Phison et Geon neque in Mesopolamia fontes habent,neque in ea ullomodo reperiunlur.

Respondcnt aliquhln Mesopolamiam Euphralera et Tigrim conjungi, at patilo posl ilerum separari, atque ila cffici quatuor capita ac veluli flumina;et quidcm duo priora esse Tigrim el Euphralem,duo poslcriora Phison et Geon,quamvis his nominibus boc temporc non vocenlur. Sed non videntur sotis

40

DE GMTIA PRI3II HOJlliMS

apla responsio: nam Scriplura non dicit, flumina uliunde venientia in paradiso conjungi, sed inde primum exoriri, et post egressionem de paradiso dividi in qualuor capita:FtWms (inquit Scriplura) cgrediebatur de loco voluptaiis ad irrigandum paradisum, qui inde dividilur in qualuor capi- la. Ilaque quod in Mesopolamia nullus oriatur flu- vius; sed flumina jam divisa aliunde venienlia,illic cernanlur, argumcnlo est, non fuisse in eo loco, neque esse paradisum.

Deinde Phison et Gcon dicuntur circuire varias regiones, illa aulem duo capita, quae nascuntur ex divisione Tigris et Euphralis hrevissimo rectissi- moque traclu in mare persicum demergunlur. Si tamen verum est quod isli dicunt. Nam alioqui ego inspiciens tabulas geographicas non video Tigrim cl Euphralem post conjunclionem iterum sejungi, sed simul in mare persicum exonerari. Non igitur dici possunt duo illa capita Phison el Geon.

Ad Hacc Phison et Geon a multis gravissimisque scriptoribus dicunlur esse Ganges cl Nilus. Sie e- nim docet Josephus lib. 1. anliquil. cap. 2. Epi- phanius in epist. ad Joan. hierosolymit.Amhrosius lib. de paradiso, cap. 3. Hieronymus in locis he- braicis, Auguslinus lib.8. de Genes. cap. 7. Alchi- mius Avilus el Claudius Marius Viclor locis paulo anle cilatis, Eucherius in Genes. et flii. Et quod majus est, Hieremiae 2. ubi vulgata edilio habel: Quid tibi vis in via Aegypti,ut bibas aquam iur- bidam? Iji Sepluaginla inlerpretibus legilur: Ut bibas aquam Geon.El s. Hieronymus in commen- tario ejus loci lestalur semper in communi editione fuisse Geon. Neque repugnat vulgala editio cum e- dilione Sepluaginla, siquidem aquam Nili,qui a Se- pluaginta inlerprelibus dicitur Geon, vere turbi- dam esse leslatur in eodem loco s. Hieronymus.

Adde eliam quod ipsa divina Scriplura Eccl.24. docere videtur, Phison et Geon, esse Gangem et Nilum: Qui adimplet, \nqmt,quasi Phison sapien- iiam, et sicut Tigris in diebus novorum. Qui a- dimplet quasi Euphraies sensum: qui multipli- cal quusi Jordanis in tempore messis: qui mittit disciplinam sicut lucem, el assislcns quasi Geon in die vindemiae. Quo loco Raban. Jansenius, et alii inlerpretes sine dubio per Phison , Gangem, per Geon Nilum inlelligi volunt. Nam Ganges est flumen amplissimum, et hoc ipsum significat no- nien Phison, dicilur enim a wj) quod estredunda- re, quia praeter caelera flumina impleri solet. Et ad hanc elymologiam allusit Ecclesiasticus dicens: Qui adimplet quasi Phison, sapieniiam.

Porro iNilus incrementum accipere incipit post solslilium aestivum, et in tempore vindemiae ple- nissimum esse solet. Et ideo dixit Ecclesiaslicus, Et sicut Geon in die vindemiae. Praeterea ut recte notavit Jansenius, comparare volensEcclesiaslicus sapienliam Dei quinque celeberrimis fluminibus, dcscripsit ea flumina illoordine, quem vere inter se habent: Primus enim ab oriente eslGanges, se- cundus Tigris, terlius Euphratcs,quartus Jordanis, ullimus Nilus. Itaque ipse ordo narralionis cogit, ut per Phison inlelligamus Gangem, per Geon Ni- lum, cum videaraus primo loco norainari Phison, ullimo loco Geon, neque ulla ratio esse possit cur

Jordanis prius nominalus sit quam Geon, nisi quia prior est, quoad situm. Quod si Phison et Geon sunt Ganges el Nilus, ut tot, et tam graves auclo- res constanler afiirmant, profecto neque capilailla ex Tigris el Euphratis disjunctione exorta dici pos- sunt Phison el Geon, neque in Mesopotamia collo- candus esl paradisus, cum duo isla flumina para- disi ad Mesopotamiam nulla ralione perlineant.

Ex quo etiam refellitur quod alii dicunt, Phison el Geon fuisse quidem circa Mesopotamiara, sed aul mutasse vocabula, aut exaruisse. Quamquam hoc postremum repugnat expresse Scriplurae sa- crae, quae ut diximus Eccl. 24. indicat, Phison el Geon fuisse flumina ingentia, qualia non facile ex- arcscunt, nec praeler Tigrim et Euphralem, in ea regione conspiciunlur. Nam etiamsi quis obslinate conlenderet, Phison et Geon apud Ecclesiaslicum, non esse Gangem et Nilum tamen nullo modo ne- gare posset esse flumina ra&*ima el celeberrima, non autem exundanliam, aut ramos aliurum flumi- num: nisi vellet Ecclesiasticum inepte comparasso summam affluenliam divinae sapientiae exiguis tlu- viis: el eosdem exiguos fluvios conjunxisse cele- berrimis fluminibus Tigri et Euphrali.

Accedit ad haec, quod paradisus ila describilur a s. Basilio in libro de paradiso, a Joan. damasce- no lib 2. de fide, cap. 11. a s. Augustino lib. 14. dc civit. Dei, cap. 10. Ab Alchimo Avito,et Claud. Mario Victore, et aliis supra citalis. Isidor lib. 14. elymolog. cap. 3. et aliis communiter, ut fueril in eo ver perpetuum,nulla frigora, nulli aeslus,nullae pluviae, nives,grandines, nullae eliam nubes;quod ipsum signiGcat Scriptura, cum dicit primos homi- nes in paradiso fuisse nudos.

Ilic (inquit Alchimius) ver assiduum coeli clemenlia

servat. Turbidus ausler abest, semperque sub aere sudo Nubila diffugiuntjugi cessura sereno. Nec poscil nalura loci quos non habet imbrest Sed conlenla suo dolanlur germina rore. Sic cum desit hijems, nec lorrida ferveat aeslas, Fructibus autumnus, ver floribus occupat annum.

At Mesopotamia, quamquam esl amoenissima re- gio, sua tamen habel frigora, suos aestus, pluvias, grandines etc. Neque responderi polesl, ob dilu- vium mutalam esso magna ex parle loci illius fe- lioitate.Nam diluvium non mutavit situm locorum, et aeris temperaraentum. Ilaque perierint ob dilu- vium arbores, perierinl fruclus et flores, lempera- mentum aeris perire non poluit. Quo magis Luthe- rum miror, qui in comment. 2. cap.Genes. scribit in paradiso non fuisse hyemem,sed ver perpeluum, el lamen contendit, paradisum fuisse Syriam, Me- sopotamiam,Aegyplum et Daraascum.in quibus rc- gionibus non polest fuisse ver perpeluum, nisi a- lius tunc fueril cursus solis, quam nunc esl.

Accedit postrerno,quod sententia est gravissimo- rurn auclorum, Enoch et Eliam translatos esse in paradisum, unde expulsus fuit Adarn, atque illic nunc vilam fclicissimam degere. Credo autem ne- mini unquam venisse in mentem,ut diccret, Enoch el Eliam translatos fuisse in Mcsopotamiam. Vido Irenaeumlib. 5. adversus haeres. cap. 5. ubi ex

LllJIiK UMCUS

U

Iradilione presbylerorum,qui nposlolos audierunt, scribit, Enoch et Eliam translalos esse in paradi- sum, ubi fuit Adam. Vide eliam Albanasium in lib. sive epist. Quod nicaena synodus ctc. Hicronymum in episi.ad Pammacb.de erroribus Joan.bierosoly- mit.ct Auguslin. lib.l. de peccat. merit. et remiss. cap. 3. el lib. 2. peccal. orig. cap. 23. Et confir- m;ilur baec sententia ex illo Eccles. 44. Enoch jilacuit Dco, et transatus est in paradisum, ut det gentibus poenilenliam. INon est quidem in co- dice graeco vox illa (in paradisum) tamen est in omnibus codicibus vulgalae editionis latinae , quam rejicere non possumus, si concilio gcnerali Iridenlino, sess. 3. (ut debemus) oblemperare vo- lumus.Et quamquam vox (paradisi) quemlibet bor- tum significare possit,ul supra diximus,lamen cum in Scriplura absolute poniiur,non solel significare, nisi cximium illum paradisum, iu quo fuit Adurn; aul eum, cujus ille tigura fuil, idest, coelestem. Cerlum aulein esl Lmoch in coeleslcm paradisum non ascendisse,nemo enim inde descendet, ut dct genlibus poenitenliam.

neque cam csse amoenilalem,quae fuissc dicitur in paradiso. Proinde eam scntenliam melius refelli, quam conlirmari argumenlo fluminum et amoe- nitalis.

Est aliud argumentum quod contra nos fieri pos- set de fonlibus Eupbratis et Tigris, qui noti esse perbibenlur. Sed respondent s. Auguslinus lib. 8. de Gen. cap. 7.Tbeodoretus quaest. 29. in Gcnes. et Ruperlus lib. 2. in Genes. cap. 24. Sed unius Augustini verba boc loco adducemus: Quoniam, (inquit s. Auguslinus) locus ipse paradisi a co- gniiione hominum est remolissimus,inde qualuor aquarum partes dividi credendum est,sieul /ide- lissima Scriplura teslatur. Sed ea flumina, quorum foules noti esse dicunlur,alicubi isse sub terras,ct post tractus prolixarunircgionum locis aliis erupisse, ubi tamquam in suis fonlibus noti esse pcrhibcntur . Narn hoc solere nonnullas aquas facere, quis ignorat?

CAPUT XIV.

CAPUT XIII.

Paradisum adhuc superesse.

Solvuntur objeciiones.

Ncquevcro ejusmodi sunt argumenta senlentiae contrariae, ut solvi non possint.

Objiciunl enim Primo, quod Scriplura leslelur paradisum pbmtatum fuisse in Eden ad orienlem , Cenes. 2. Edcn aulem locus sil prope Charam in Mesopotamia, ut intelligi polest ex illo Ezechiel. 27. Charan et Chene et Eden negotiatorcs tui. Et ex illo 4. Regum 14. Numquid liberaverunt Dii genlium singulos, quas vaslavcrunt Palrcs mei,Goran vidclicet. et Charan ct Reseph et (ilios Eden qui erant in Thalassar. Et deniquc cx illo Genes. 4. Egressusque Cam a facie Dominijiabi- tavit profugus in lerra ad orientalem plagam Eden. Secundo, Quod in Mesopotamia reperiantur flumina quae dicundur fuisse in pyradiso. Tcrlio, Quod ea sit regio amoenissima.

Sed Respondemus: Voccm Edcn in Scriptura nunc esse nomen loci, nunc vero significare deli- cias seu voluptatem, ut nolum est linguae hcbrai- cae pcrilis. El quidam in locis cilalis Eden esse nomen loci perspicuum est, sed non esse eum lo- cum, unde ejeclus fuit Adam, non lcve argumen- lum esse videlur,quod in eodem dicatur babitasse Cain.nisi quisila desipial,ul exislimet dalumfuisse Caino pro exilio paradisum. Praclerea ex Eden.ubi erat paradisus,oriebatur flumen,quod inde dividilur in quatuor capita Gen. 2. Al cx Eden, quod est prope Mesopotamiam nullum ejusmodi flurncn oriri comperlissimum est.In secundo aulem cap. Genes. non esse nomen loci, sed voluplalem significare salis nobis persuadet auclorilas edilionis vulgaiae, et s. IIieronymi,qui non solum ila vertil,sed cliam in quaesl. hcbraicis nolal , sic vertisse Symma- chum, el ipsos etiam Septuaginla.Quod allinel ad fiumina, et loci amocnilatcm, jam oslendimus in Mesopolamia nullum oriri cx iluminibus paradisi;

Traclalur alia quaeslio a tbeologis: Num aquae diluvii paradisum destruxerint. Et quidem re- centiores illi, quos capile superiore nominavimus, Eugubinus, Jansenius, el alii,omnino conlendunt, nusquam in terris nunc extare paradisum illum in quo Adam habitavit.Quod probant tum ex cap. 7. Gen. ubi dicuntur aquae diluvii cooperuisse omnes monles excelsos sub omni coelo, lum quia para- disus in Mesopotamia silus erat, quae regio nolis- sima est, nec in ea ullus cernitur paradisus.

Quia vcro nullum unquam ex veteribus lcgi, qui paradisum lcrrcslrem,vel aquis diluvii, vel alia de caussa periisse scripserit; et conlra legi plurimos, qui illum exlare atfirmant, ut scbolasticos fcrc omnes, in 2. senlent. dist. 17. et s. Thomam 1. p. quaesl 102. art. 1. ac praeterea veteres Palres, Irenacum,Hicronymuin,Augustinum,Theodorelum, Bedam, Alcbimum Avilum el caeteros, capite su- periore cilavi, non facile auderem a tam communi , celcbriquc opinione recedere. Praesertim cuin s. Auguslinus videalur fidem calholicam hoc rcfcrre, cum sic loquitur in 2. lib. de peccalo originali cap. 23. Longe aliter si habent quaesliones istae, quas esse praeter fidem arbilratur, quam sunt illae, in quibus satva fide, qua, Chrisius sumus, aut ignoratur quid verum sit, et senienlia defmitiva suspenditur, aut aliter quamesl, humana el in- firma suspicione conjicitnr, vcluti cum quaeri- tur quaiis,velubi sit paradisus,ubi constiluilDeus hominem qucm formavit ex putvere: cutn tamen esse illum paradisum jkles christiana non dubi- tei. Haec ille.

Nec videlur satis aplc respondcri, si dicalur, Auguslinurn non vclle signilicare, paradisurn nunc exslare, sed non esse rem fielam, aut parabolicam id, quod in Genesi de paradiso narratur. Nam in primis quaesliones illae, quae salva lide disputari possunt, qualis sil, el ubi sil paradisus, praesup-

42

DE GRATIA PltllUl HOMLNIS

ponunt, paradisum esse eliam nunc in rerum na- tura; alioqui posset etiam,vel polius deberet quae- ri; Silne paradisus, antequam quaeralur, qualis sit, vel ubi sit. Deinde id cognosci polest ex alia quaestion. quam ibidem continuo subjungit Augu- stinus: Vel, inquil, cum quaerilur ubi sint nunc Elias vel Enoch, an ibi, an alibi, quos tamen non dubitamus, in quibus nati sunt corporibus vivere, Quo loco sicu' dixeral, paradisum esse fi- des chrisliana non dubital: ita dicil, Enoch el Eli- am non dubilamus in suis corporibus vivere. At cerlum est , non solum Enoch el Eliam non esse res lictas, sed etiam re ipsa hoc extare; et vivere: igilur eodem modo cerlum esl apud Auguslinum paradisum non solum non esse rem ficlam,sed et- iam nunc re ipsa exlare. Denique idem Augusti- nuslib. 2. in Genes. cap.24. dicil, non posse du- bilari quin flumina oriantur ex paradiso,quia Scri- plura hoc dicit, licct fohtes alibi videantur. Ubi aperte indicare videlur: non posse dubilari, quin hoc lempore extel paradisus.

Accedit etiam ralio probabilis, cur paradisus conservari debuerif, videlicet ut Enoch et Elias; quos cerlum esl in suis corporibus vivere, con- gruentem suo slatui sedem haberent,donec lerapus esset,utcum Antichristo congredientes^vilam cum morte commularent. Hos cnim duos adhuc vivere, el venluros, ut diximus, ad mundi finem, ut se Anlichristo opponant, probavimus ex Scripturis, communi Palrum graecorura, latinorumque con- sensu, lib. 3. de summo ponlifice cap. ad quem Iocura lectorem rcmitlimus.

Neque argumentum illud de aquis diluvii cogit, ut a communi sentenlia recedamus. Nam credibile est,in paradisum aquas diluvii rainime penetrasse, nt scholastici theologi docenl. Ad illum aulem Scriplurae locum, ubi dicunlur aquae cooperuisse omnes montes sub universo coelo, respondcmus, id esse intelligendum de omnibus monlibus ejus tcrrae, quae a peccaloribus incolcbalur, quaeque habilationi hominum post lapsum Adae dala erat. Similis estlocus in eodem cap. 7. Gcnes. Morlui sunt universi homines,remansitque solus Noe, et qui cum eo erant in arca. Esl enim universalis proposilio: Mortui sunl universi homines, non minus quam illa , Cooperti sunt omnes monies. At certum est, illam proposilionem. Morlui sunt universi hoi 'mefcinlelligenda essc de hominibus, qui vilam mortalem in communi hac terra dege- bant, non de omnibus omnino; siquidem Enoch mortuus non cst,quarnvis non esset in arca. Igilur eodem modo proposilio illa: Cooperli sunt omnes montes, intelligenda est de omnibus monlibus terrae, ubi eranl homines morti dcstinati, non de montibus, aut regione paradisi.

AL, inquies, si aquae diluvii paradisum non atti- gerunt, fruslra Noe tanlo labore confecit arcam. Poleral enim cum omnibus animantibus in para- diso conservari. Deinde cum aquae diluvii fucrinl alliores quindecira cubitis omnibus monlibus uni- versae lerrae, certe non potuit sine miraculo fieri, ut aquae non obruerent paradisum.Non sunt aulem facile miracula confingenda. Deinde proposilio Scriplurae universalis, non debet restringi, nisi in

ipsa Scriptura exceptio fial, ant ralio necessario eam exposcat. Exceptio autem paradisi ab aquis diluvii omnem lcrram operienlibus,neque in Scri- ptura extat, neque ulla necessaria ratione indu- cla esl.

Ad primum respondeo: Paradisum non esse lo- cum hominum peccalorum, el humanis calamitati- bus subjectorum:sed eorum lantum qui communi- bus hujus vitae miseriis non sunt obnoxii, quales fuerunt olim Adam et Eva, et nunc Enoch atque Elias. Ilaque non convenicbal regio paradisi Noe, el filiis, alque uxoribus eorum. Et ideo necessari- um fuil alia ralione vitae ipsorum a Domino pro- videri.

Ad secundum respondeo: Miraculum non fingi a nobis pro arbitrio , sed necessario aflirmari ob Scriplurae divinae lestimonium. Scriplurae enim teslatur Enocii non periisse tempore diluvii, nec tamen fuisse in arca: Ouare cogimur miraculum aliquod ponere quod illum a diluvio conservaverit. Usilatius autem congruenlibus rairaculum fuil pro- hiberi aquas,ne paradisum obruerenl;quam Enoch in aere supra aquas, aul in terra in raediis aquis per inlegrum annura conservari.

Ad terlium respondeo:Exceptionem paradisi op- tima ratione esse inductam, tum ob conservalionem Enoch, lum quia diluvium tcrris immissum fueral, propter hominumpeccata.Proinde deslruere debuit solum ea, quae usui laliuin hominum scrviebanl. Sed fac in paradisum aquas diluvii penetrasse, et Enoch a Deo singulari aliqua providenlia in me- diis aquis conservalum.non eflicies necessario pa- radisum omnino esse destruclum. Diluvium siqui- dem non mulavit silum loci, neque aeris tempera- menlum,nec arbores omnes eradicavit,vel arefecil, alioqui, ubi, quaeso, reperissel columba ramura virentis olivae, quam statim post diluvium delulit ad iNoe? Delrimentum igilur aliquod paradiso aquae diluvii forsilan altulerunt, sed non ejusmodi ut paradisus esse desierit.

GAPUT XV.

In paradiso non solum homines in stalu inno~ cenliae, sed eliam animanlia rationis cxper- lia habitatura fuisse.

Solet eliam quaeri a theologis: Soline homines, an etiam animanlia ralionis expertia in para- diso locum habitare fuissent, si homo non pcc- cassct. Et quidem Joannes damascenus id negat lib. 2. de fide c. 11. Eum sequilur s. Thomas 1. p. quaest. 102. art. 2. el alii quidam ex schola- slicis in 2. senlenl. disl.17.

At gravior nobis auclorilas esse videlur s. Basilii in lib. de paradiso, et s. Augustini lib. 14. de civit. Dei cap. 11. qui contra senliunt. Verba s. Augustini haec sunt: In paradiso corporali cum duobus illis hominibus masculo et foemina ani- malia etiam terrestria caelera subdita et innoxia versabanlur. Et sanc non modicum ornamentuni terreno paradiso de fuisset,si nulli in aquis pisces,

LIJJEu LKICUS

43

nulla in sylvis aviculae, nulla in pralis cl campis pecora conspici poluissenl. Ul illud omitlam, non frustra primis hominibus diclum a Dco fuisse, ut piscibus, volucribus elcaeteris animanlibus do- ininarenlur.

Neque vero metucndum erat.nc animanlia brula sumercnt dc fructibus ligni vilac , et immorlalia fierenl. Nam neque illa cibos sumpsisscnl naturac suae non congruentes, neque si fruclibus ligni vilac vcsci potuissent, immorlalilatcm ulla ratione conscqucrenlur. Siqnidcm lignum non cx nalura sua, sed ex inspirationc salubritatis occullac im- morlalitatem hominibus allulissel, fcre ad cum modum, quo sacramcnta chrisliaiia corporalia ao scnsibilia gratiam spiritualem alque invisibilcm, operantur. Siccnim docet s. Augustinus lib. 8. de Genes cap. 4. Erat ei in lignis caeleris alimen- tum,inisto autem sacramenlum.Ei cap. 5. lllud quoque addo, quamquam corporalem cibum, la- lcm tamciiillam arborcmpracslilisse,quo corpus hominis sanilale slabili firmaretur , non sicut ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubri- tatis occulta. Vrofcclo enim licet usilalus panis, aliquid lamcn amplius habuil , cujus una col- lyridc homincm Deus ab indigentia famis die- rum quadraginla spatio vindicavil. Vide in ean- dem scnlcntiam Theodorclum quaesl. 26. in Ge- nes. Eucherium lib. 1. in Gen. cap. 13. ct ipsum Auguslinum lib. 13. de civilale Dei cap. 20. Quare quemadmodum animanlia brula, si fortc sacralis- simam Eueharisliam guslarent, nullum inde fru- clum spirilalem eonsequcrenlur: ita ncqueexli- gno vitae immorlalitalem adipisci ulla rationc po- tuissent.

CAPUT XYI.

Cherubin cuslodienlia paradisum, non spectra aliqua, sed veros,sanctosque angelos fuisse.

Quacrunt adhuc nonnulli: Quidnam fuerunl illa cliembin, quac ad paradisi custodiam adhibita fuisse divina Scriplura commemorat. Theodore- tus quaest. 40. in Genes. el cum sequulus Proco- pius Gazaeus in enarrat. 3. cap. lib. Genes. do- ccnl nullo modo psse credendum s.angelos in pa- radisi cuslodia occupari, sed cherubin illa nihil esse aliud. nisi speclra quaedam, sive formas hor- ribiles anirnalium, quae ingredi cupientes in para- disum terrefacicbanl. Referl cliam Sixtus scnensis lib.o. bibliothecae sanctae, annolatione 58. novum haeresiarcham Jacobum Chium (qui forte is est, qui se Paleologum nominabal cl Romae nuper ab baercsi ad fidem calholicam conversus esl) in ex- planalione symboli asseruisse chcrubin isla fuisse simulacrumhominis horribili forma, larvaque con- teclurn, atque in paradisi foribus a Domino collo- calum, ad eum plane modum quo solent agricolae in salis et hortis palos deligerc laceris veslium pannis indulos ad aviculas abigcndas.

Sed haec opinio tam esl inepta et ridicula, ul vix ulla rcsponsione opus habeal.Nam utomillam, in divinis lilcris nomine cherubin passim angclos

significari: El non fuisse Adamuin lam rudem, ut simulacro inanimi lerreni polucril: ccrte gravissimi Patres, chcrubin hoc loco veros sanctosque ange- los fuisse non dubitarunt. S. Auguslinus lib. 11. de Genes. c. 40. Et ordinavit, iuquit . cherubin, et flammeam romphcam, quae verlilur, cuslo- direviam lignivilae. lloc per coelesles ulique potcslatcs cliam in paradiso visibili factum esse credendum cst. ul per angelicum minislerium , essct illic ignea quaedam custodia. Quod idem scribil Eucherius lib. 1, in Gencs. cap. 30. Rupcr- tus lib. 3. in Gcncs. cap. 32. et alii passim.

CAPUT XVII.

Cur dicerelur lignum quoddam arbor scicntiae boni el mali.

Est alia quaeslio dc ligno scienliac boni ct mali: Unde vidclicel ea arbor hoc nomen habucril. Josephus lib. 1. anliquilalum, cap. 2. scribil eam arborem vim habuisse acuendi ingcnium ac pru- denliam augendi. Quam senlenliam sequuli viden- lur haeretici illi, qui a Terlulliano de pracscript. haerelicorum et ab Epiphanio haeres.37. dicuntur Ophitae, qui pro Christo serpentem colunl , quod hominibus auctor fuerit adipiscendiscicntiam,cum csum ligni velili persuasit. Joan. damasc. lib. 2.dc fide, c. 11. docel, arborem illam lignum scientiae appellalam, quod adferrct cognilionem propriae nalurae. Eam vero cognilioncm adullis cl per- feclis utilem essc, imperfeclis autem, et ad concu- piscenliam pronis, inulilem et noxiam et idco pro- hibitum fuisse Adamo adhuc imperleclo existenti ne arborem illam conlingeret.

Sed haec improbabilia sunl. Nam nec Deus pro- hibuisset hominibus arborem , quac prudenliarn augeret. ac per hoc ulilissima illis esset: neque A- dam eo temporc rudis el impcrfcclus eral, sed perfectus el sapiens, quippc qui nomina omnibus animanlibus imposuil: neque naluram suam igno- rarc potuil, qui naturas reruni omnium noveral.

Yera igilur sentenlia est lignum scientiae boni ct mali sic appellatum, quod gustalum. ob inohc- dientiac culpam mulla mala adferret, ac per hoc homines expcriendo discerent discrimen boni el malkquod antea sola conlemplalionc didiceranl.lla docel s. Auguslinus lib.14. de civit.Dei,cap.17. el lib. 8. Genes. c. G. S. Cyrillus lib. 3. in Julian. Theodorct. quaesl. 26. in Genes.ct Eucherius lib. 1. in Gcues.

CAPUT XVIII.

Lignum vilae perfectam immorlalilalem afferre poluisse.

Ullima rcslat quacslio, De vi alque cfficacia li- gni vilae. Duae sunt enim de hac re Paiium sen- tenliae. Una s. Auguslini, quem theologi schola- slici fcre sequunlur, lignumvitac inslitulum fuisse ad arcendam morlem, quae coulingere solctex se-

41

DE CRATIA PRIMI IIOMINIS

nio. Quamvis enim per communes cibos reparefur humidum illnd, quod ex generalione accepimus, quodque assidue per actionem caloris naluralis absumitur, lamen exlranea illa substantia, quae ex alimento accedit praeexislenli humido, numquam est tantae virtutis, quanlae fucrat illa, quae de- perdita est. Ita paulalira vis nulriens diminuitur , ac tandem funditus perit,el ea pereunle vita ani- malis extinguitur. Vult igitur s. Auguslinus eum fuisse usum ligni vitae, ut vim nulrientem robora- ret, et eo modo bominem a seneclute et morte de- fenderet: Cibus, inquitlib. 14. de civit. Dei, cap. 26. adcralne esuriret, potus ne siliret, lignum vilae ne illum scnecta dissolverel: nullus inirin- secus morbus, nullus ictus meiuebatur exirinse- cus. Videeundem lib.6. de Genes. cap.25. et lib. 8. cap. 5. el lib. 2.de peccalor. merilis et remiss. cap. 3. et lib. 13. de civit. Dei, cap. 20.

Altera senlentia mullorum esl velerum Palrum, et (nisi ego fallor) valde conforrais Scriplurae sa- crae el ralioni. Docet haec senlenlia,lignum vitae eam vim babuisse, ut vel seinel gustatum perfe- clam adferret immorlalilatem, qualem habebimus post resurreclionem, el ideo non ante sumendum fuisse, quam transferendi essent homines de stalu graliae, in quo poleranl non mori ad slalum glo- riae; in quo non possenl amplius mori. Glossa in- lerlinearis in illa verba: Ne forte sumat de ligno vitae etc. sic loquilur: Impleto electorum numero guslaluri eranl de ligno vilae, el sic ad bealum staium migraturi. Rupertus lib. 3. in Genes. cap. 30. Nequaquam, inquit, ul nonnulli arbitrantur, frequentandum eratnecessario lignum,iamquam perpctrandae vitae transiiivum medicamenlum, sed semel /ioc sumpto viveret corpus in aeternum. Tbeodoretus quaesl. 26. in Genes. scribit, lignum vitae posilum fuisse in medio paradisi lamquam praemium obedientiae. Non eral aulem fulurum obedientiae praemium corroboratio virtulis nu- Irientis , sed perfecla immorlalitas. S. Joannes chrysoslomus (quem imitalus videlur Theodorelus) homil. 18. in Genes. scribit , duas fuisse arbores in paradiso praeter caeteras admirabiles ; unani morlis, alleram vitae, priorem in slipendium ino- bedienliae. Ex quo sequitur, ut quemadmodum arbor scientiae, quae eral arbor mortis, semel gu- slala, necessitalem atlulit moriendi; sic eliam ar- bor vilae semel guslata,aelernitatem esset allatura vivendi.

S. Irenaeus lib. 3. adversus haereses cap. 37. scribil, Adamum de paradiso fuisse expulsum, ne lignum vilae atlingere posset. Idque non tam ex indignalione , quam ex misericordia, ne videlicet fieret miserin aeternum,el malum ejusessel irre- parabile: Ejecit, inquit, eum deparadiso. et a li- gno vitac longe translulit,noninvidens ei lignum vitae, sed miserans ejus , ut non perseveraret semper lransgressor,neque immortale esset quod circa eum, et malum inlerminabile. Idem habct s. Hilarius in commenl. psal. 68. in illa verba , Quem lu percussisli. persequuti sunt, Non peper- ceraf,inquit, primo illi de lerrae limo Adae,quem de paradiso post culpam, ne lignum vitae atiin- gens in aelernitale poenae maneret, ejecit. Item

his verbis breviter signiflcal s. Gregorius nazian- zcnus orat. 2. de pascba: Inde (Adam de paradiso ejeclus, et a ligno vilae scparatus) lucralur quip- piam, morlem nempe, ac peccati abscissionem , ne matum essel immorlale, fitque poena miseri- cordia. Vide in eandem sentenliam sanctum Hie- ronymum in cap. 65. Isaiae. S.Cyrillum lib.2. ad- versus Julianum circa medium. Eucherium lib. 1. in Genes. et Ruperlum lib. 3. in Genes. cap. 29.

Neque responderi polest ad ista loca Patrum,sen- tenliam ipsorum esse, ejeclum fuisse Adamum de paradiso, ne saepius recurrendo ad arborem vilae conservaret virlutem nulrienlem,et eo modo nuin- quam morerelur. Nam si lignum vilae non habuis- set aliam vim quam roborandi el conservandi vir- lutetn nulrienlem , non solum non fecisset posl peccatum Adae homines immorlales , sed parum omnino profuisset ad vitae diulurnitatem: Siqui- dem post lapsum Adae maxima pars hominum ex- tinguilur ante senium febre, peste, fame, ferro , praecipilio, aliisque innumerabilibus casibus: ra- rissimi sunt, qui solo senio morianlur. Patres au- tem dicunt,homines post peccatum fuluros fuisse plane immortales, el perpetuo miseros, el malum eorum interminabile, quale esl peccatum et infe- licitas daemonum, si lignum vitae atlingere po- tuissent. Senliebant igitur Palres lignurn vilae non solam virlutem nulriendi roborasse,sed perfeclam immorlalitatem allulisse.

Porro favel buic senlenliae vehementer teslimo- nium illud Scripturae divinae: Dixit Deus,ISe forle millat manum suam et sumat de ligno vilae, el vivat in aeternum, elc. Illa enim parlicula, ne forte, ut Ruperlus annotavil, cogere videlur ul ex boc Ioco inlelligamus lignum vilae eliam semel casu gustalum, perfeclam immorlalilatem allalu- rum. Quod vero quidam dicunt, Deum loquulum esse ironice, cum ail, et vivat in aelernum\ nori est probabile, tum quia repugnal leslimoniis Pa- trum quos cilavimus: lum quia ejeclio Adae de pa- radiso, et angelus cum gladio flammeo conslilu- Ius ad custodiendam viam ligni vilae , salis indi- canl Deum non ironice, sed proprie, el serio esse loquulum.

Quod aulem alii dicunt, illud, in aeternum si- gnificare in Iongum lempus, non aulem in perpe- tuum, proplerea quod vox bcbraica D*?V hocloco scribalur sine litera 1 parum movere debel. Illa e- nim observalio s. Hieronymi in commenl. 1. cap. epist. ad Gal. de voce dSv el OT)V' vera est,scd non perpetua. Saepe enim confundunlur haec vo- cabula, ut ex hoc ipso loco perspicuum est. Scri- bil enim s. Hieronymus loc. cit. D^V s'ne ''lera 1 significare spalium quinquaginta annorum,quo nu- mero definiebatur lempus Jubilaei apud Hebraeos. Et lamen Genes. 3. ubi Iegimus; Ne forle sumat de ligno vilae, et vival in aelernum, habelcr vox illa , Q^V sme ^: el cerlum est ea non significari spalium quinquaginla annorura. Cur enim timeri poterat, ne viverel Adam quinquaginla annosauxi- lio ligni vilae, cum vixerit sine ligno vilae supra nongentos?

Accedit poslremo etiam ratio. Nam non videlur fuisse necessarium lignum vilae ut conservaret ho-

LIBER UNICUS

48

mines in stalu innocenliae, ne senium cos dissol- veret; si enim absque justitia originali,et exlra pa- radisum inter lol anguslias et pericula vixerunt mulli supra nongentos annos,ut Adam, Sclh,Enos, Cainan, Jared, Malhusalem, Noe: cerle cum origi- nali jnstilia, in regione saluberrima paradisi, et in summa corporis. alque animl tranquillitale longc diulius viverc potuissenl.quousque videlicel trans- ferenli essent dc statu gratiae ad slalura gloriae. INcque enim credibile est lempus viae et mcrili, quod in angclis brevissimum fuit, in horainibus fu- turum fuisse longissimum. Ex his duabus senten- tiis faleor equidem hanc Posteriorcm mihi proba- biliorem videri; quaravis Priorem propter Augusti- ni, el scholasticorum multorum auctoritalem non negem etiam esse probabilem. Utramque cerle ar- bilror sine erroris periculo posse defendi. Solvam igitur duas objecliones, quac conlra posleriorem senlcnliam Geri solent.

CAPUT XIX.

Solvuntur objectioncs.

Objiciunl quidam primo, Lignum vilae fuisse in medio paradisi, et per hoc nolum, et in promplu; ex quo sequi videtur, ut Adam pro arbilrio polue- rit de fruclu ejus sumere , quocumquc tempore vellet, praeserlim cum non fuisset illi interdicla ulla arbor praeler arborem scientiae boni et mali, imo econtrario imperatum,ut de omni ligno vesce- retur. Non igitur semel lantum, idque sub linem slatus illius guslandum fuerat lignum vitae.

Secundo objiciunl: Non fuisse transferendos ho- raines ad vitam simpliciter bcatam et imraortalem, nisi post iraplelum numerum electorum: inlerea vero opus fuisse remedio aliquo adversus morlem et seneclulem: neque aliud fingi posse, cui hoc tribualur praeter lignura vitae.

Respondet ad prirnum Rupertus loco citalo. Ne- que Adamum, neque ipsum etiam daemonera sci- visse ubi esset lignum vitae, alioqui sicut persua- serat illi Satan ut coraederct de ligno scienliae, ut facerel eum miserum,sic etiam persuasurum fuis- se ut comederel de ligno vitae,utfaceret perpetuo raiserum. Et idcirco addit Rupertus (ut supra no- tavimus) dictum esse a Deo, ne forte suraatde li- gno vilae,quia polerat Geri ul casu incideret Adam in arborem vitae, licet ubi esset, ignoraret.

Possumus eliam respondere, scivisse Adamum ubi essel lignutn,vilae, sed non fuisse de illo sum-

plurum, nisisuo tempore, idest, cum esset trans- ferendus de slalu graliae ad slatum gloriae. Ne- que enim ignorabat Adam se aliquando ad statum longe subliraiorcm evchendum, et tunc fore lcm- pus sumendi de ligno vilae; ct simul scicbat pa- rum prodesse immorlalitalem sine bealitudine , neque erat curiosus, ncc aliqua slimulabalur con- cupiscenlia mala guslandi aliquid anle tempus. Ita- que abslinuisset se ab co cibo usque ad pracOni- tum tempus, el sic praeceplum illud implevisset : Dc omni ligno, quod csl in paradiso,comode,s\io lcmpore vidclicet, nequc enim oportebat cum uno die fruclus omnium arborum degustare. Al post la- psum 1'aclus erat inlemperans et curiosus, el pe- rioulum erat ne in suam pernicicm sumcrel lignum vitae, ideo juslissimo, el ipsi homini utilissimo Dei consilio de paradiso fuit ejeclus.

Ad secundam objeclionem;Respondeo: Non esse usque adeo cerlum,ulrum, si Adam non peccasset, omnes simul clecli transfercndi fuissent uno eo- demque lempore ad beatam vilam,an vero alii post alios; ila ut Dlii parenlibus in slalu innocentiae succederent.el qui priores in hanc vitam intrarent, priores etiam ad aliam pervenirent. Sanctus enim Auguslinus in lib. 9. de Genes. ad literam cap. G. quaestionem hanc movet , et insolulam relinquit. Itaque probabile esl tempus merili fuisse fulurum certo aliquo annorum numero deflmlum,ul 50. vel 100. annorum,et ut quis eum terminum atligissel, el lolo eo lempore in bonis operibus perdurasset, ad sempiternam gloriam transferendum: Quemad- modum hoc tempore non expeclant animae sanclae ut impleatur numerus electorum, sed quae prius absolvunt lempus peregrinationis et viae,eae prius ad patriam et gloriam evehunlur.

Quod si eliam demus debuisse impleri numerum eleclorum,antequam ullus de stalu innocenliae ad slalum gloriae transmigraret , non lamen ideo cogemur lempus illud meriti, et viae in longum sic exlendere, ut necessarius fuerit usus ligni vi- tae ante finem communis et universalis translatio- nis. Atque haec de paradiso pro instiluli nostri ra- tione sufilciant. Quia vero non ita pridem in lu- cem prodierunt disputaliones ejusdem argumenli a Renediclo Pererio in comment. in Gen. el a Gre- gorio de Valentia in 1. part. s. Thomae, aedilae, quae praeclare et accuralissimae esse dicuntur : Lcclorem admonendum censui, haec noslra, qua- liacumqne sunt, ante mullos annos scripla, et au- ditoribus in scholis tradita fuisse: neque mihi un- quara libros doclissimorum illorum Iheologorum ordinis mei, evolvere per oliura licuisse.

Finis primae Controversiac generalis.

Uellahviisi Vol. IV.

SECl \I)A COATHOIEIISM f.OMUIJS

DE AMISSIONE GRATIAE

ET STATU PECCATI

SEX LIBRIS KXPLICATA

QUORVM IllLS POSTERIORES TRACTANT DK PECCATO ORIGINIS

I

LIBROMIH ET CANTUH

LIBER PRIMUS

DE STATU PECCATI, QUI EST DE PECCATO IN GENERE

CAP.

)) ))

» ))

a

))

I. De peccati delinitione. II. Pcccati partitiones.

III. De discrimine ■pcccatimortalis etve-

nialis.

IV. Refemnlur sententiac haercticorum. V. Refellitur scnlentia Joviniani et Pe-

lagii. VI. Diluunlur objectioncs Pelagianorum. VII. Refcllilur error Joannis Wiclefji et

Joannis Calvini. VIII. RefellUur error Lulheranorum.

CAP. IX. Peccatum vcniale natura sua distin-

gui a morlali,oslenditur exScri-

pluris. )) X. /(ie»/i oslcndilur ex Iraditione Ecclc-

siae el Palrum. )) XI. /dem probalur ex ralione. )) XII. Diluuniur objecliones ex Scripluris. )) XIII. Solvuntur objcctiones ex Palribus. )) XIV. Diluuntur objectioncs ex naturali

ratione pelilac.

LIBER SECUNDUS

DE STATU PECCATI, QUI EST DE CAUSSA PECCATI PRIMI HOMINIS, AC DE CAUSSA PECCATI IN GENERE

CAP.

I. De erroribus circa primariam caus-

sam peccati. II. Explicalur stalus quaeslionis.

III. Sententiae Zwinglii, Calvini ct Be-

zae in medium adducuntur.

IV. Ex sentenlia Zwinglii.Calvini el Bc-

zae recle colligi, Deum esse au-

ctorem peccalorum,quae a nobis

fiunt. V. Ex Zwinglii, Calvini et Bezae sen-

tentia sequi, Deum vere ac pro-

prie peccare. VI. Ex doclrina Calvini, Zmnglii, Be-

zae et similium colligi, Deum so-

lum vere peccarc,non auiem ho-

mines. VII. Ex doctrina Zwinglii}CalvinietBe-

zae non male colligi esse pecca-

tum, nisi falsam opinioncm, ut

volunt Libertini. VIII . Probatur cx divinis lileris Deum non

peccare} nec esse peccali auclo-

rem.

CAP. IX. Probalur leslimoniis Patrum Deum

non esse peccali auclorem. )) X. Eadem verilas rationibus compro-

balur. )> XII. Refclluntur objecliones depromplae

ex divinis literis. » XI. Solvuntur objeciiones ex aliis tesli-

moniis Scriplurae. )) XIII. Solvuntur objectiones ex aliis Scri-

plurae locis. )) XIV. Soivuntur objecliones ex Scriplurae

testimoniis petilae. » XV. Explicanturalia Scripiurae leslimo-

nia. )) XVI. Explicantur loca aliquot Augustini,

quae in speciem favere videntur

adversariis. » XVII. Solvuntur objeciiones ductae ex ra-

tione. )) XVIII. Solvilur objeclio, quae a theologis

proponi solet verilalis cognosccn-

dae gratia.

50

INDEX

LIBER TERTIUS

DE STATU PECCATI, QUl EST DE PECCATO PKIMl HOMINIS

CAP. 1. De Teniatione, quae peccalum pri- CAP. morum parcnlum praeccssil , quod tentalio ad pcccandum fue- » rit, quodque primiparcntesverc peccavcrint. »

» II. Cur Deus permiserit lentari homi-

nem, quem scicbal casurum. »

» III. De serpenlc,qui Evam seduxit,quod

verus et naturalis fucril serpens, » quodque pcr eum diabolus sit loquulus.

)) IV. Primumpeccalumparcntumprimo- » rum fusse supcrbiam. »

» V. Solvunlur objectio7ies, et explicatur

quae fuerit supcrbia primorum hominum.

VI. Primos parenles amisisse fidem, et

quae fuerit eorum infidelilas. VII. Adamum proprie non fuisse sedu-

ctum. VIII. Primi Adami peccalum non poluissc esse veniale. IX. Peccatum Adami gravius fuisse

quam peccatum Evae. X. Peccalum primi hominis fuisse ali- quo modo peccalorum omnium gravissimum, non tam absolule, XI. De poena prinii peccali. XII. De poenilentia el salute primorum hominum.

LIBER QUARTUS

DE STATU PECCATI, QUI EST PRIMUS DE PECCATO ORIGIINIS

CAP.

I. Propouitur materia disputationis se-

queniis, et qui de ea scripserint breviter explicalur.

II. Referunlur crrores circa primam

quacstionem, quae cst an sit ali- quod peccalum originis.

III. Dcrivari cx peccato Adami in poste-

ros atiquod veri nominis pecca- tum, probalur ex cap. 5. ad Ro- manos.

IV. Idemprobalur ex aliis lestimoniis

Scriplurae divinae. V. Probatur eadem veritas tcttimoniis Palrum, qui ante Pelagianam haeresim cxorlamscripserunt. VI. Probalur eadem veritas cx definitio-

ne ccclesiaslica. VII. Res eadcm rationibus conjirmalur. VIII. Diluuntur objcctioncs ex Scripluris, IX. Explicantur teslimonia Palrum , quae Pclagianis in spccicm fa- vere videnlur. X. Diluunlur argumenla, ducla ex ra- tione.

CAP. XI. Explicalur quacstio de originc ani-

mae. )) XII. Explicatur quomodo pcccatum ori-

ginis traducatur ct solvitnr ar-

gumcntum Pelagianorum, quod

cap. \0.exlremo propositum fuil . )) XI II. Non ab Eva, sed a solo Adamo pec-

calum originale trahi. )) XIV. Ad filios fidelium pcccatum originis

pcrtinerc, quemadmodum ad /£-

lios infidelium. )) XV. R. Virginem Mariam, sine peccato o-

riginali conccpiam fuisse. )) XVI. Solvuntur argumenta, quae adver-

sus Immaculalam R. V. Conce-

ptionem jieri solent. )) XVII. Rcfelluniur mcndaeia et calumniae

Kemnilii circab. Mrginisconce-

ptionem. » XVIII. JVon transisse ad, posleros pcr genc-

ralionem omnia, peccaia parcn-

tum. sed primum tanlum primi

hominis tapsum.

LIBER QUINFUS

DE STATU PECCATI , QUI EST SECUNDUS DE PECCATO ORIGINIS

CAP, I. Proponitur sentcnlia sivc poiius ab- peccalum originis csse subslan-

surdissima hacresis Illyrici. liam.

II. Rcfulalur error Ulyrici qui asseruil CAP. III. Solvuniur argumenla lllyriri.

im>i:x

C\P. IY. ProponUur elrcfellitur secundus er-

ror, qui est muliorum Lulhcra-

norum. )) V. Proponilur tcrlius crror.qui cst com-

munis omnibus Lulhcranis cl Cal-

vinislis. )) VI. Rcfulanlur calumniac el mcndacia

haereticorum. » VII. RcfutaturcxScripluristcrtiuserror,

qui est Lulheranis communis. VIII. Rcfcllitur idcm crror cx tcsUmoniis

sanclorum Patrum. IX. RefellUur idcm error variis rationi-

bus. j) X. Solvunlur argumcnta adversario-

rum, deprompia cx cap. 0. 7. et

8. ad Roman. u XI. Solvuntur objeclioncs ex aliis Scri-

plurae locis depromplac.

CAP. XII. Solvuntur objcctioncs cx Palribus. j) XIII. Rcspondctur ad loca, quac proda-

cuntur ex Augustino. )) XIV. Solvuntnr objcciioncs ex ralionc. )> XV. RefcUUur corum catholicorum sen-

tentia . qui peccalum originis

quadam posiliva qualitate con-

sliluunl. » XVL RcfellUur crror Aiberli Pighii el Am-

brosii Catharini. )) XVII. Explicalur vcrasenlenliadcnalura

pcccali originis. )) XVIII. Probatur senlenlia in superiori ca-

pitc cxplicala. D XIX. Probalur allcra pars cjusdcm sen-

lentiac. » XX. Refcllunlur objecliones , quae jieri

possunl conlra doctrinam capilis

supcrioris.

LIBER SEXTUS

DE STATU PECCATI, QUI EST TEUTIUS DE PECCATO ORIGMS

C.VP. I. Variae scnlcntiac dc poena pcccali CAP. VII. originalis posl hanc vilam. II. RcfeUitur prima cl secunda scnlcn- » VIII. lia,atque asserilur, parvulos sinc Raplismo dcccdcnies, moriis ac- tcrnac pocnac esse damnandos. )i IX.

III. Rcspondctur ad objeclioncs conlra

doclrinam capilis supcrioris. » X.

IV. Refellilur quinta opinio, alque assc- )i XI.

rilur .parvulos si7ie Baplismo de- » XII. ccdenlcs, non puniendos pocna » XIII. sensus, sivc ignis sensibilis. V. Respondclur ad objeclioncs conlra » XIV. doclrinam capilis superioris. » VI. Rcfellitur tcrtia ojnnio, et asscrilur ;) XV. probabilc esse parvulos non ba- ptizatos passuros inlcriorem a- nimi dolorem quamvis milissi- » XVI. mum.

Respondelur ad objeclioncs contra

doclrinam capilis superioris. Proponitur meihodus futurac dispu-

talionis de poena peccali in hac

vila. Enumeranlur morbi sive vulnera

menlis humanae. Dc morbis ac vulneribus voluntalis. De vulnere parlis animac inferioris. Dc miscriis liominum quoad corpus. De miseriis nalurae humanae, quae

exlrinsecus accidunl. Oslenditur contra Pelagianos con-

cupisccnliam csse matam. A'o?i solum concupisccnliam, scd o-

mnes miserias humanac naiurac

poenas csse peccati. De effeclu pcccali originalis, quid

sentiant noslri lemporis hacreiici.

SECHDA CONTROVERSIA GENERALIS

QUAE EST DE AMISSIONE GRATIAE, SIVE DE STATU PEGCATI

ORDO DISPUTATIONIS

Disseruimus haclenus de gratia collata humano catum mortale et veniale polissimum disculietur.

geueri in primo noslro parenle Adamo : IVunc de Deinde consideremus peccatum ipsum primi ho-

graliae ejusdem amissione, et consequentibus ma- minis, ubi simul de prima peccati caussa dissere-

lis disseremus. Erit autem hic ordo disputalionis, tur. Poslremo de propagatione ejus peccali, idest,

ul Primum generalim explicemus definilionem, de peccato originis, ejusque poena et efleclibus

parlicipalionemque peccali,ubi partilio illa in pec- disseramus.

LIBER PRIMUS

©53 8@&®3? §>^@@&@E

QUI EST DE PECCATO IN GENERE

CAPUT PRIMUM

De peccati definitione.

De peccato multa a theologis disputantur, quae non videntur mullum ad rem noslram facerc.Quare iis omissis, definitionem solum, et partilionem. caussam et discrimina peccati trademus, quae ne- cessaria, vel cerle valde utilia sunt ad eas contro- versias, quas habemus prae manibus , expli- candas.

Est igilurinitio animadvertendum,non esse idem peccatum et vitium.Peccalum enim est nomen ope- rationis malae, quae opponitur operationi virtutis: vitium aulem est nomen habitusmali, qui opponi- tur virtuti,ul virtus habitum significat.In hoc enira mala bonis praestant, quod vocabulis magis abun- dant: Nam ad significandam actionem virtulis nul- lam habemus propriam vocem, et idcirco ulimur nomine virlutis t.um ad aclionem, tum ad habilum

designandum. Ad significandum autem aclionem, quae nascitur ex vilio, habemus plurimas voces, peccalum, crimen, deliclum, scelus, facinus, fla- gilium. culpam, erratum et alia. Esse aulem vi- lium nomen habitus, non actionis,ex corporalibus relms inlelligi potest,unde nomina ad res spiritua- les transferri solent. Dicimus enim vilium esse in equo, quando habetpermanenlem aliquam qualita- tem, ob quam saepe aut cespitat, aut terretur, aut fraeno retineri nequit: sed si casu id accidat semel, atque iterum,non proplerea dicitur equus vitiosus. Quocirca recle Arisloleles in 7. lib. de moribus, cap. 8. vilium comparat cum hydropisi, quae est sitis permanens. Et s. Augustinus in lib. de per- feclione jusliliae. cap. 4. simile esse dicit vilium curvitali tibiae, peccalum autem claudicationi.

Praetermisso igitur vilio, de quo non est nobis in praesenlia disputandum, peccatum sic definitur a s. Auguslino lib. 2. de consensu evangelistarum. cap. 4. Peccalum est transgressio legis. Quae de- finitio generalissima est,et convenit in peccala o-

LIBER PIUMIJS

:ij

mnia non solum morum, sed eliam naturae cl ar- lis. Nihil est enim nliud peccatum , nisi declinare ;ic recedere aregula.Quod eliam brevissime docuil s. Joannes in cpist. I. cap. 3. his verbis: Pccca- tum cst iniquilas. El clarius graece a[j.asxia eoti avo[jL[a.

At pcccalnm in moribus, de quo solo nos agi- mus.delinit idem s. Auguslinus hb. 22. conlra Fa- uslum. cap.27. Dictum, vel concupilum conlra legem actcrnam. Quum definilionem theologi ma- gno applausu receperunl,necimmerilo. Wam cum duo quaedam in peccato reperianlur, subslanlia, quae csl maleriale, el ralio ipsa, quae esl formale peccali: ulrumque Auguslinus ea definilione com- plexus cst. Substantia peccali est actio aliqua \o- luntaria.vel volantaria actionis omissio. Ratio pec- cali est ipsa declinalio el recessio a regula in illa actionc. vel ejus omissione. El quoniam tria sunt instrumenla gcneralia actionum, cor, lingua, ma- nus: et rursus tria sunl genera aclionum, unum plane spiritualium, ul desideriorum, aliud planc corporalium,ul factorunr.aliud partim spirilualium, partim corporalium, ul verborumrproplerea s. Au- guslinus ul comprehendcret quidquid esl in pec- calo maleiiale, dixit, peccalum esse diclum, vcl factum, vel concupilum.Non meminit autem omis- sionis, quia delimliones debenl esse breves;cl ne- galio cx alTirmatione colligilur.

Porro peccati rationem. atque adeo ipsum for- male pcccali indicavit Auguslinus cum ail conlra legem aclemam,nec dicere vo!uit,conlra ralionem, ut loquuntur philosophi, neque contra legem Dei, ul loquilur s. Ambrosius lib. dc paradiso, cap. 8. ncque contra legem simpliciler, sed conlra legem aelcrnam, nimirum ul comprchcnderet omncs lc- ges, el ipsam legum radiccm. Siquidem omuis lex tum naluralis.lum posiliva;el posiliva tum Dei,tum liominum, ideo esl lex, quia congruit cum legc aelerna. quac esl ipsa Dei ralio summa ac perfe- clissima regula;ncque est aliud quaclibel vera lex, nisi adumbratio quaedam, atquc parlicipalio legis aeternac.

Unum dcsiderari videlurin Auguslini definilione, nt videlicel volunlarii menlio in ea ficrct.Non enim quodvis diclum, factum, concopitum; sed diclum faclum, concupilum volunlarium,conlra legcm ae- ternam csl peccalum: Usque adeo, inquit , Augu- slinus in lib. de vera religione.cap. 14. Peccatum voluntarium cst malum, ut nullo modo sit pec- catum, si non sit voluntarium. Sed nonsine ca- ussa hoc loco Auguslinus voluntarium praeler- misil. Poteral enim ex aliis prirlibus definitionis facile colligi. Siquidem non esl proprie contra lc- gem, nisi id quod est voluntarium.Nequc enim lex proprie datur, nisi iis, qui habcnl usum libcri nr- bilrii.

Haec de definilione peccali hoc Ioco sufficiant. Illud solum obiter observandum esl, lanlam essc aliquorum ex Lutheranis impeiiliam,vel impuden- liam.ut Auguslini definilionem,tacilo ejus nomine, intcr errores numerare non vercantur, idque non alia de caussnjiisi quia eandem definilionem apud scriplores calholicos invencrunt. Tilmannus He- shusius, qui se episcopum sambicnsem vocilal, in BEi.iut.Mi>i Vol. IV.

libro de scxcenlis erroribus Ponliflciorum, loco quarlo.numcro primo? Pontificii,\nt\[nl,hoc modo dcfiniunt plevumque peccatum, quod sil vel di- ctum, vel factum. vcl concupitum contra Dei le- (jem. El numero secundo: Tamquam immotam, inquil, regulam urgenl,usque adco vulurdarium esl peccaium, ul non sit peccalum, si non sil vo- lunlarium.Dciniic enumeratis aliis aliquol ejusmo- di scnlcntiis, anlidolum lamquam conlra vencna subjungit.

Al vel ignorabal Ileshusius has cssc s.Auguslini scnlentias, vel non ignorabal: Si ignorabal, valde imperilus sil necesse est, cum liae sint senlentiae celebcrrimac, ac ferc omnibus nolae: Si non igno- rabal, impudenlissimus est, cum lanlum doclorem conlemnere non duhitaverit, ac praesertim in ea re, in qua (ut ipse idem Auguslinus loquilur loco citalo, de vcra religione, cap. 14.) nulla doclorum paucilas, nulla indoclorum turba dissenlit. Agimus tamen gralias, quod dum Auguslini senlenlias, ul Pontiliciorum errorcs damnat,Auguslinum Ponlifi- cium fuissc concedil.

CAPUT II.

Peccati parliUones.

Jam vero quinque sunl peccoli partiliones.Prima sumilur ab objectis, ac proinde specilica pnrLi tio csl; Siquidcm acliones ab objeclis species sumunt. Ab objectis auiem generalim duo ducuntur genera peccalorum, alia enim sunl peccala carnalia, alia spiritualia, juxla illud Apostoli 1, ad Corinlhios 7. Emundemus nos ab omni inquinamento camis. et spirilus. Est autem haec pleha alque perfecta partilio. Siquidem res omnes, ad quas inordinale converlimur, cum peccamus,aul sunt bona appre- hensa sensibus carnis ul cibus. polus,concubitus. aut inlelligenlia, ul honor, polestas, divitiae. Pcr convcrsionein ad priora fiunt peccata carnalia, per conversionem ad posleriora fiunt peccala spirilua- lia. Illa nos reddunt similes belluis, isla daemoni- bus; et latinc dicunlur illa llagilia,isla scelcra, vel facinora.

Altera partilio ducitur ab originc, dicunlur enim alia peccala actualia, alia originalia. Actualia sunl quac propria voluntate commillimus. Originalia sunl quae trahnnlur a primo parenlc Adamo, per carnalem propagalioncm, quaeque voluntaria sunt aliena, non propria voluntale; sed de peccalo ori- ginis plura dicemus infra suo loco.

Terlia parlitio sumitur a lege. Dicunlur enim a- lia peccala commissionis, alia omissionis. Com- missionis peccata sunl,quae pugnant cum lege ne- gantc ac prohibente aliquid, ul adullerium, homi- cidium, furlum. quae legibus illis rcpugnant: Non moechaberis, Non occides, Non furabcris. Omis- sionis vcro ea peccata dicuntur, quae violant Iegei affirmantes el impcranles aliquid, ul cum quis pa- renlibus debilum honorem non exhibel , conlra illud: Honora parenles. Et quidem commissio. Pcccalum; omissio, deliclum proprie dici solet, ui

DE AMISSIONE GRATIAE ET STATU PECCATI

s. Auguslinus quaesl. 20. in Levilic.colligit ex cap. Levilici,ubi alia sacrificia inslituunlur pro peccalis, alia pro deliclis.

Quarla partilio sumitur ab eorum varietale, qui polissimurn peccato laedunlur. Alia cnim pcccata commiliunlur in Deum, alia in proximum, alia in nos ipsos. Adversus quac peccata nos munit Apo- stolus cum ail in epist. ad Tilurn cap. 2. Sobrie, juste el pie vivamus in hoc saeculo. Sobrie vide- licet quoad nos; jusle quoad proximum: pie quoad Deum. Et propheta David, in psalm. 50. adversus eadem peccataSpirilum sanctum,spirilum reclum, spirilum principalem a Deo petebal.

Quinta parlitio nascitur ex gravilale culparum, sive ex realu poenae, quae peccanles consequitur. Dicunlur enim peccala quaedam Ielhalia, alia ve- nialia. Lelhalia sunt quae hominem plane avertunt a Deo, el quibus poena debetur aelerna. Venialia, quae nonnihil impediunt cursum ad Deum,non la- men ab eo avertunl, et facili negotio expianlur. Priora dicuntur crimina, posteriora peccala, ut s. Auguslinus rnonel in enchirid. cap.64. ubi scribit, sine crimine juslos homines vivere, sine peccalo non vivere. Denique simile cst rnorlale peccalum vulneri lethifero, quod subito vitam exlinguit, ve- niale autem plagae levi, quaesine viliae periculo suscipilur, el facile curalur. Illud enim curn cha- rilate, quae vila est anirnae, pugnal, hoc non tam conlra, quam praelcr charilalcm est. Et quoniam haec poslrema parlilio praeler caeleras ab ad- versariis oppugnalur . de ea copiosius disse- remus.

CAPUT 141. De discrimine peccali morlalis el venialis.

De discrimine peccati morlalis el venialis non le- vis conlroversia esl. Sed ul slalus caussae facilius possit intelligi , praemiltendae sunl parliliones qunedam peccati venialis.

Prima partitio est liimembris; peccala venialia a caussa, ab evenlu, ex natura el ralione peecoti. Peccatum veniale a caussa dicitur peccatum, quod ex igojranlia, vel ex infirmilale commiltilur, quod genus peccati non dicilur veniale, ut dislingualur contra qnodcumque morlale, sed contra pecca- lum mortale ex malilia. Tamclsi enim peccata ex ignoraolia , vel ex infirmilale saepe sint mere inorialia , lamen dicunlur omnia venialia , quia est in eis aliquid imminuens culpae pravila- tem, el ralione cujus is qui peccavil, est viciui- or indulgentiae. De quo genere peccali loqui- tur Aposlolus in epislola priorc ad Timolheum , cap. 1. cum ail: Fui blasphemus, et contumclio- sus et perseculor, sed misericordiam conseculus sum, quia ignorans feci in incredulitale.

Peccalum veniale ab Evenlu dicitur id.quod per poenitentiam expialur, juxta illud s. Ambrosii in lib. de paradiso, cap. 14. Veniabilis culpa, quam sequitur professio deliclorum. Qua significalione videlur accepisse s. Auguslinus veniale peccalum in lib. de civit. Dei, cap. ult. cum ail: Nanc vcro dum venialis iniquilatis,eliamsiperseverel, igno-

ratur modus.profecto et studium in meliora pro- ficiendi oralioni inslando vigilanlius adhibctur, et faciendi de mammona iniquitalis sanclos a- micos cura non spernilur. Eadem notione usus est auclor libri de vera el falsa poenilenlia, cap. 18. qui scripsit, peccata pcr poenilenliam fieri ve- nialia. Haec quoque venialia non opponuntur ab- solule mortalibus, sed iis, quae reipsa numquam remillunlur ac per hoc ad morlem perducunl ae- ternam.

Peccala venialia Ex nalura et ralione peccali di- cunlur ea, quae non sunt contraria charilali Dei el proximi,quaequc proprie et absolule morlalibus opponunlur. De venialibus primi el secundi gene- ris nulla conlroversia est. i\emo esl enim, qui ne- gel peccalorum alia ex ignoranlia vel infirmilale, alia ex malilia posse commitli; el rursus alia per poenilenliam cxpiari, alia per poenitentiarn non expiala in aelernum puniri. De venialibus terlii gc- neris est tola quaestio. Quae venialia rursus in duo genera dividunlur. Alia enim dicuntur venialia ex genere suo, alia ex imperfeelione operis.

Venialia Ex genere suo dicunlur ea,quae habent pro objeclo rem malarn et inordinalam, scd quae oharilati Dei vel proximi non rcpugnet, quale esl verbum oliosum. risus nimius el alia id genus: et his conlraria sunlpeccata morlalia ex genere suo, ul perjurium, adnlterium et similia , quae aperle cum charilalc Dei, vel proximi pugnanl.

Venialia Ex imperfeclione operis ea sunl, quae lametsi ex genere suo mortalia esse possenl,tamen ob imperfeclionem operis venialia efficiunlur, quia videlicet sola imperfectio operis facil, ut cum cha- rilale pugnare non judieentur. His vero conlraria sunt moilalia ex parle agenlis,quae quidem ex ge- nere suo venialia esse poluissenl.et lamen cx dis- posilione quadam peccanlis morlalia sunl , lale peccalum esset, si quis adeo deleclarelur oliosis confabulalionibus, ut paralus esset in iis tempus conterere, eliam cum ex divino pracceplo ahquid aliuii ei nccessario faciendum incumberel.

Rursus pcccala venialia ex imperfcctione operis in duo mernbra secari solent. Alia enim dicunlur veniaiia ex subreplione, alia ex parvilate maleriae. Ex Subreplione dicuntur ea, quae non sunl perfe- cle volunlaria, quales sunt subili molus cupidi- lalis, irac, invidenliae, et alii similes, qui prius in animo exislunt,quam ralio plane deliberare potue- ril. essent necne admillendi; qui quidem et pec- cata sunt, cum praeveniri aut conlinuo repelli po- luissenl, si ralio vigilasset: el lamen venialia sunt, cum pleno volunlalis assensu caruerinl. Ex mate- riae parvilale dicuntur ea quae in re parva ac levi comniillunlur,quaIe esset furlum unius oboli,quod ncque proximum nolabililer laedit, neque ejusmo- di est ut apud aequos homines amiciliam lollere queal.

CAPUT IV.

Rcferuntur sentenliae haerelicorum.

His ita conslilutis ad sentenlias adversariorum explicandas accedamus. Prirni fuerunl Jovinianus

LfBlill PRIJIUS

55

ct Pelagius, qui discrimen peecati morlalis el ve- niahs sustulerunt e medio. Joviuianus enim do- cuii, peceala omnia esse paria; ut breviterindica- vii s. August. lib. de haeresibus cap. 82. sed cla- rius s. Hieronymus in 2. lib.advcrsus Jovinianuin, uon procut a tiue, bis verbis: De eo autem quod nUeris appvobare. convilium el homicidium,raca et adullerium, oliosum sermonem et impietalcm uno supplieio repensari. jam supra libi respon- sum csi. Et iofra: Pion tibi habebunt lantas gra- Uas, quos de humili in sublime lcvas, quanlum iraseentur. quos propler leve quolidianumque peccalum in cxleriorcs tenebras extrusisli. Haec illc. Quocirca valde mirum cst quid Alplionso de Castro vcneril iu mcntcin, ul in suo lib. 12.contra haereses, verbo Peccatum, baeres. 8. scriberet, hunc errorem,de peccalorum aequaliliile,nusquam a s. Hieronymo in duobus libris adversus Jovinia- num, ipsi Joviuiano adscribi. Nam por mullas pa- ginas in secundo libro conlra Jovinianum sanctus Hieronymus non solum bunc crrorem nominatim Juviniaoo tribuit,sed ctiam omnia cjus argumenla proponil et solvit. Et s.Auguslinus in cpist. 29. ad llieronyinum. bunc Joviniani errorem ab ipso Ilie- ronymo praeclare confulalum fuisse testaiur.

Jovinianum sequulus Pelagius,quoIibet pcccalo juslitiiim amilti docebat, ac per lioc omne pccca- lum csse morlale, ct quoniam multos juslos esse negare non poteral, affirmabal posse homincm in liac vita, sine omui peccato viverc. l!;i referl s. Ilicronymus in 1. et 2. dialogo conlro Pelagianos, El s. Auguslinus in lib. de baeres. cap. 88. In id elium, inquit Auguslinus, progrediuntur, ut di- cant, ritam juslorum in hoc saeculo nullum om- nino habcre peccatum,et ex his Ecclesiam Chri- sti ia hac mortaiitate perfici, ul sil omnino sine macula et ruga, quasi non sii Chrisli Ecclesia, quae in lolo lerrarum orbc clamat ad Deum: Di- milte nobis dcbita nostra.

Posl hos Joiinnes Wicleffus (ul refert Thomas Waldcnsis lom. 2.de sncramentis.cap. 54. et scq.) lolam Ecclesiam reprchendebal , quod ignoraret dislmclionem peceali morlaliscl venialis.Doccbal vero ipsc , omnia peccata esse morlalia , si per morlalc intelligatur id, quod est morlis aelcrnae induclivum. Si vero pcr morlale intelligatur id , quod de faclo mortem aclernam adducil, tunc o- mnia peccala rcproborum esse mortalia,eleclorum veniilia ex nalura sua. Ex qua senlentia illud ma- nifesie sequilur, utomnia sinl morlalia.

Nostro saeculo quo vcleres errorcs pene omncs rcnascunlur, nulli sunl haerelici qui vcrnm discri- men agnoscant intcr peccata mortalia ct venialia. Harlinus Lulherusin assert. omnium arliculorum suorum, cum iu arlic. 32.di\isscl, omne opus lio- minis justi esse peccalum, et hoc Leo X. ponli- fei damnasset, ita suum errorem auxit, uldieeret, omne opus hominis jusli esse peccatum ex nalura siia mortale, et c.\ s<da Dei misericordiii veniale. Idem Lulberus in lib. de caplivit. babylon. cnp.de Baplismo,indicat omnia peccata essc vcnialia prae- lcr incredulitalem, cum ail: Ila vides quam divcs sil homo chrUtianus, sive bapiizatus , qui eliam volens nonpolest perdere salutem suam quantis-

cumque peccabis, nisi nolil credere. Quod non ita accipiendum est, quasi exislimavcrit Lulherus non esse ulla peccata ex natura sua morlalia prae- ler incrcdulilalcm; sed illud dicit , quia sibi per- suasit omnia pcccala condonari, vcl non impulari credenlibus ; non credentibus aulem nullum con- donan , cum Ddcs sola, ejus opinione, justificet, ila redilur ad primum errorem,ul quaevis peccala natura sua mortalia sint,sola vero Dei miscricordia venialia.

Philippus Mclanchlhon in locis communibus tit. de discrimine peccali morlalis et venialis, videtur quidem agnoscere dislinclionem aliquam , inler haec peccala, scd revera n Lulberi sentenlia non recedit. Scribil enim pcccala morlalia esse, quae exculiunl Spirilum sanctum; venialia , quae non exculiunt.Sed inler e\plicandum salis aperle pro- dil errorcs suos. Primum enim docel discrimen peccati morlalis el venialis non habere locum in non renatis: Quamquam, inquiUYero el Epicurus multo alrocius peccanl, quem Cato: lamcn uiri- que sunt oppressi peccatis morlalibus horrendis, el ira Dei aelerna. JSec necesse esl in non renalis quacrcre discrimen pcccali morlalis et venialis , quia omne quod non est ex (ide , peccalum est. Quod si peccala non renatorum sunl omnia morla- lia, id omnino sequitur, ut nulla sint pcccala ex nalura sua venialia Nam si quae essenl cx nalura sua vcnialia, eliam in non renalis essent venialia.

Secundo docel: In renalis venialia peccata esse molus pravos, qui ralionem ita praeveniunt, aut rapiunt, ut volunlnrii dici non possinl: quique no- bis invilis et rcpugnantibus In nobisinlerdum exi- stunl. El quia poleral aliquis occurrere ac dicere, ca quae non sunl voluntaria, non esse peccala nec morlalia, ncc venialia; subjungit, vulgalum illud dictum (Ouod non esl voluntarium, non esl pecca- lum) inlclligendum esse quoad judicium civile , non quoad judicium Iegis divinae. Ilaque omnia illa, quae sunl ex sentenlia calholicorum vera pec- cala,idest,quii(i sunl aliquo modo voluntaria omnia (inquam) ex Philippi sentenlia sunt morlalia, et sola illa apud eum vcnialia sunt, quae apud calho- licos nulla peccala sunt.

Terlio docel: Peccala venialia esse vere contra lcgcm Dci, et magnam deformilatcm adfcrre; at- que adeo iram Dei mereri. Sed venialia dici, quia condonanlur iis, qui Deo grati sunl. Quod esl il- lud ipsum, quotl Lulhcrus voluit, cum ait, omnia opcrajuslorum esse peccala morlalia ex nalurasua, sed venialia cx misericordia Dei, quia credentibus non imputantur: Quamquam, inquit, renali, in quibus esl acccnsa cognitio Christi, cl vera inva- catio, el inchoata est obedienlia, suntjusli, pla- cenl Dco, el habent Spirilum sanctum: lamen in eis adliuc in hac vita manet ingcns infirmitas, videliccl, caligo in mente de Deo, el voUmiatis ac cordis prava inclinatio. et mulli viliosi affeclus ctc. Et paulo posUflaec maXa in renatis sunt con- tra legem Dei, ul Paulus testatur Ronuui. 7. el quanla sit deformitas, quanta, magniludo horum malorum pii in vcris doloribus aliquo modo a- gnoscunt. Sed quia persona accepta osl .accensa agnilionc Chrisli, et fide in corde, et donato Spi-

50

DE AMISSIONli GRATIAK EI